Stimulansz top bar
Kennis & advies over werk en inkomen, welzijn en gezondheid
Onderdelen
U bent hier: Home / Sociaal domein / Werk en Participatie / Participatiewet

Participatiewet

In 2015 is de Participatiewet in werking getreden in het kader van de drie decentralisaties: Wmo 2015, Jeugdwet en de Participatiewet. Gemeenten hebben veel meer bevoegdheden gekregen, maar daarmee ook veel meer verantwoordelijkheden. De Participatiewet heeft tot doel dat mensen geactiveerd worden en waar mogelijk worden begeleid naar betaald werk. Daarnaast is er natuurlijk inkomensondersteuning voor mensen die het (tijdelijk) op eigen kracht niet redden. Dat deden gemeenten al, maar nu is er een nieuwe doelgroep bijgekomen: de jonggehandicapten. En ook al gaat het gelukkig bij veel gemeenten heel goed, het is toch een hele kluif. 

Uitvoering Participatiewet

De eerste vraag is hoe burgers toegang krijgen tot de bijstand of ondersteuning bij arbeidsinschakeling. Kloppen ze daarvoor aan bij een sociaal wijkteam of blijft de uitvoering van de Participatiewet bij de sociale dienst? Of wordt gekozen voor een derde variant waarbij het stuk werk en participatie in het wijkteam zit en het onderdeel inkomensvoorziening daarbuiten. Welke keuze gemaakt wordt is geheel afhankelijk van de lokale situatie. Welke politieke kleur heeft de gemeente? Welke problematiek kent de gemeente? Welke ingangen gebruiken burgers nu als ze hulp nodig hebben? In alle gevallen wordt er iets gevraagd van de werkwijze van de medewerkers, omdat de lijntjes tussen alle hulpverleners in het sociaal domein zo kort mogelijk moeten zijn. Denk aan nieuwe werkprocessen, samenwerking met partners binnen en buiten de gemeente en natuurlijk nieuwe regelgeving. Gemeenten moeten meer gaan samenwerken met andere professionals en met vrijwilligersorganisaties. Dat betekent dat de klantmanagers of consulenten goed op de hoogte moeten zijn van de sociale kaart van de omgeving en moeten zorgen voor afstemming tussen de mensen die betrokken zijn bij de hulpvrager. Intervisie is een mooie manier om de nieuwe werkwijze goed in te bedden.

In de bijstand: voorlichting op maat

Als de burger niet weet wat zijn rechten en plichten zijn, dan kan dat grote problemen opleveren als hij in de bijstand terecht komt. Hij schendt bijvoorbeeld de inlichtingenplicht en krijgt een boete (voor meer informatie over boetes: zie Handboek Werk en Inkomen) waardoor hij in de schulden terecht kan komen. Of hij moet de schuldregeling verlaten omdat er nieuwe schulden zijn gemaakt. Heel vervelend voor de burger, maar ook voor de gemeente. Terugvordering en verhaal is tijdrovend en duur. Vaak wordt maar een klein deel van de boete afgelost omdat er te weinig afloscapaciteit is bij de burger. Goede voorlichting is dus van groot belang, zowel voor de gemeente als voor de burger. Dat kan door het aanbieden van een mix aan voorlichtingsmaterialen: brochures, websiteteksten, filmpjes en groepsgewijze interactieve voorlichting. Zo kan iedere aanvrager zijn informatie krijgen op een manier die het beste aansluit bij zijn belevingswereld.  

Aan het werk! Van betaald werk tot beschut werk (sociale werkvoorziening)

Het doel van de Participatiewet is om mensen tijdelijk te ondersteunen en zo snel mogelijk aan het werk te krijgen. Dit is behoorlijk ingewikkeld. Hoe gaat u beschut werk vormgeven? En welke financiële risico’s loopt u daarbij? Of heeft het misschien ook voordelen om dit in te zetten voor mensen die uitsluitend in een beschutte omgeving kunnen werken? U kunt daarbij natuurlijk gebruik maken van de expertise van de sociale werkvoorziening. Tijdens de actualiteitendagen Financieel beheer hoort u daar alles over.
Lukt betaald werk nog niet, dan is het doel om mensen te laten participeren door vrijwilligerswerk of een tegenprestatie. Dit kan niet alleen binnen de gemeente opgepakt worden, dat moet echt regionaal gebeuren. En natuurlijk hoeft u niet zelf het wiel uit te vinden: u heeft 392 collega-gemeenten waarmee u ervaringen uit kunt wisselen.  Bovendien hebben wij ervaren adviseurs die u kunnen helpen met het opzetten van beschut werk en met uw volledige beleid op het terrein van werk en participatie.

Kostendelersnorm voor kostendelende medebewoners

Naast activering is het verstrekken van een uitkering de verantwoordelijkheid van de gemeente. Delen mensen een woning, dan is de kostendelersnorm van toepassing. De kostendelersnorm houdt in dat de uitkering lager is als er kostendelende medebewoners zijn. Dat zijn mensen die in dezelfde woning wonen en kunnen bijdragen in de kosten. Het is niet van belang of ze daadwerkelijk bijdragen. Hier komen heel wat uitdagingen om de hoek kijken. Een voorbeeld. Wat doet u met het gezin waarvan de vader niet gelijkgesteld kan worden met een Nederlander? Moeder krijgt 50% van de gehuwdennorm. Zij heeft geen recht op huurtoeslag en ook niet op de verhoging van het kindgebonden budget. Nu kan het gezin niet rondkomen. U wilt wel individualiseren, maar hoe doet u dat precies? Bijvoorbeeld met een omgekeerde toets. In het Handboek Werk en Inkomen vindt u ook handvatten om te individualiseren. Komt u er daarmee niet uit? Dan maakt u natuurlijk gebruik van de helpdesk. U heeft dan binnen twee dagen antwoord op uw vraag!

Bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag

Soms is de algemene bijstand voor de kosten van levensonderhoud niet voldoende voor alle uitgaven. Dan kan bijzondere bijstand of een individuele inkomenstoeslag nodig zijn. Bij veel gemeenten lopen deze kosten behoorlijk op. De uitvoeringskosten kunnen wel beperkt worden door mensen goed te informeren, zodat ze zelf een goede inschatting kunnen maken of ze wel of niet recht hebben. U bent dan minder uitvoeringskosten kwijt voor aanvragen die geen kans maken en voor de zoektocht naar mensen die het wel nodig hebben maar die nog niet bij u in beeld zijn. Hiervoor kunt u gebruikmaken van de website Kans voor mijn kind of Berekenuwrecht. Deze websites geven heldere informatie over regelingen waar burgers gebruik van kunnen maken. Zo kunnen zij zelf kijken of zij optimaal gebruik maken van alle inkomensondersteuning. 

Naleving en rechtmatige uitvoering

Gelukkig houden de meeste mensen zich aan de gemaakte afspraken, maar helaas geldt dat niet in alle gevallen. Dat betekent dat naleving ook een belangrijk thema is. U wilt het geld gebruiken om de mensen te ondersteunen die dat nodig hebben. En u wilt voorkomen dat mensen in de problemen komen door terugvordering en boetes. Met het abonnement Naleving sociaal domein wordt u in een aantal bijeenkomsten bijgepraat over de stand van zaken en u wisselt informatie uit. Met een maandelijkse nieuwsbrief wordt u op de hoogte gehouden van alle ontwikkelingen op dit terrein.

Kwaliteit van de uitvoering

Vanzelfsprekend wilt u ook weten hoe de kwaliteit van de uitvoering van de wet is. Het is niet de bedoeling dat u als de accountant toetst tot de onaangename verrassing komt dat de kwaliteit beneden de maat is. Bovendien kost slechte kwaliteit u direct geld. Lagere uitstroom betekent hogere kosten aan uitkering. Lagere incassoratio betekent dat u minder geld uit openstaande vorderingen binnenhaalt. Doet u gemeente het goed in vergelijking met andere gemeenten? Die informatie kunt u uit de Benchmark Werk en Inkomen halen. De benchmarkcijfers geven u een goed inzicht in hoe u het doet op het terrein van uitstroom, terug- en invordering ten opzichte van vergelijkbare gemeenten.

Maar ook binnen uw eigen gemeente is het belangrijk te weten hoe u ervoor staat. Door middel van het kwaliteitssysteem KiC kunt u dat doorlopend monitoren. KiC is volledig op maat in te richten op uw gemeente. En met managementinformatie uit WiSZ heeft u een managementrapportage en kunt u een prognose zien van de budgeteffecten op basis van toe- of afname van het bijstandsvolume.

Cliëntenparticipatie

De kwaliteit van het beleid wordt ook vergroot door een goede inbreng van de cliëntenraad. Door cliëntenparticipatie wordt het draagvlak van het beleid vergroot en sluit u aan bij de wensen van de burgers zelf. Daarvoor moet de cliëntenraad wel voldoende worden toegerust om echt mee te praten en te denken over het te voeren beleid. Bijvoorbeeld door een handboek, helpdesk, trainingen en regiobijeenkomsten waar ervaringen en kennis wordt uitgewisseld. Wilt u cliëntenparticipatie goed implementeren? Bekijk deze trainingen

Naleving sociaal domein

De huidige economische omstandigheden, de participatiewetgeving en de verdere verlagingen van de Rijksbudgetten, maken dat handhaving steeds meer in de belangstelling staat. Door goed te handhaven vermindert u het beroep op (inkomens)voorzieningen en dat scheelt geld.

Handboek Werk en Inkomen

In het Handboek Werk en Inkomen vindt u informatie over de uitvoering van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2005 en aanverwante regelgeving. Het handboek spitst zich toe op de werkzaamheden van de klantmanager en de beleidsmedewerker. De teksten zijn geschreven in klare taal.

Benchmark Werk en Inkomen


Divosa roept alle sociale diensten op om mee te doen aan de Divosa Benchmark Werk en Inkomen. Zo kunnen leden hun resultaten spiegelen aan andere gemeenten en u ziet het resultaat van alle inspanningen. Zeker in een periode waarin fors moet worden bezuinigd, loont het te kunnen aantonen hoe groot de toegevoegde waarde van sociale diensten is voor de samenleving.

Film arbeidsverplichtingen bij aanvraag uitkering



De arbeidsverplichtingen gelden al voordat iemand een bijstandsuitkering aanvraagt. In deze video laten we aan de hand van Mark Dijkmans (28 en werkloos automonteur) zien wat de gemeente verwacht van iemand die geen werk en inkomen heeft. Wat doet Mark om een baan te vinden? Deze film hoort bij de serie video's publieksinformatie sociaal domein.

KiC



KiC (Kwaliteit in Controle) is hét programma voor kwaliteitscontrole voor gemeenten, publieke dienstverleners en zorginstellingen. U kunt KiC eenvoudig per afdeling of proces inrichten. KiC geeft snel inzicht in de kwaliteit van de productie. Met behulp van het programma weet u wat wel en niet werkt.

Cliëntenparticipatie



In de Participatiewet, Wsw en Wmo is vastgelegd dat cliënten gesprekspartner zijn van de overheid. Als cliëntenparticipatie lokaal goed is georganiseerd voelen burgers zich betrokken. En de gemeente kan op basis van de ingebrachte informatie het beleid en de werkprocessen verbeteren. Voor een maximale ondersteuning van cliënten- of adviesraden hebben wij diverse producten en diensten gebundeld in het abonnement Cliëntenparticipatie.