De termen ‘basisinkomen’ en ‘regelarme bijstand’ worden nogal eens door elkaar gebruikt. Ten onrechte.

Wat is het basisinkomen?

Een basisinkomen is een vast inkomen voor iedere inwoner van Nederland, zonder inkomenstoets of werkverplichting. Het loon dat iemand verdient, is een aanvulling op dit basisinkomen. Alle uitkeringen worden stopgezet. Niemand ontvangt dus meer bijstand of WW. Er is uitgerekend dat het basisinkomen jaarlijks 110 miljard euro per jaar kost (cijfers 2013). Andersom zou het volgens de voorstanders ook veel kosten besparen. Zo zou het veel administratief werk schelen. Instanties zoals het UWV en de Belastingdienst kunnen volgens de voorstanders van het basisinkomen flink inkrimpen of zelfs sluiten.

Veelgenoemde voordelen van het basisinkomen:

  • Iedereen is verzekerd van een minimale bestaanszekerheid.
  • Mensen op minimumniveau hoeven niet meer te voldoen aan allerlei regeltjes. Zij kunnen zich volledig richten op werk zoeken of een opleiding volgen.
  • Vrijheid om te kiezen: werken, studeren, een bedrijf starten, vrijwilligerswerk of mantelzorg.
  • Het scheelt veel administratief werk.
  • Werkgevers betalen minder loonkosten. Dat verbetert de economische concurrentiepositie ten opzichte van de producten en diensten uit het buitenland.

Veelgenoemde nadelen van het basiskomen:

  • Het ontneemt mensen de prikkel om te werken of bij te leren.
  • Het is principieel niet juist om niet te hoeven werken voor je geld.
  • Invoering van het basisinkomen leidt tot fors hogere belastingen.
  • Als het basisinkomen lager wordt dan het minimuminkomen is dat te laag om van te kunnen leven.

Andere landen

Ook in allerlei andere landen leeft het onderwerp. In Zwitserland stemden de burgers ertegen en ook in Groot-Brittannië is het plan inmiddels van tafel. Alleen in Finland wordt daadwerkelijk werk gemaakt van het basisinkomen. Daar vindt sinds 1 januari 2017 een proef plaats onder 2.000 werkloze Finnen. Zij krijgen maandelijks 560 euro. Echter, dat bedrag is veel te laag om van rond te komen, met als nadeel dat de sociale voorzieningen in stand moeten blijven.

Burgerpetitie

Eind oktober ging de burgerpetitie 2018 naar de Tweede Kamer. Het voorstel: iedereen in Nederland krijgt 1.000 euro per maand. Daarnaast willen de initiatiefnemers een basiszorgverzekering voor iedereen en een toelage voor kinderen onder de 18 jaar. De petitie is ondertekend door 40.000 mensen. Dit betekent dat de petitie wordt besproken in de Tweede Kamer.

Regelarme bijstand

Regelarme bijstand is een regelarme vorm van bijstand waarbij de vangnetfunctie voorop blijft staan. Groningen, Ten Boer, Wageningen, Tilburg en Deventer starten met een experiment met regelarme bijstand. Zij doen dit op grond van het Tijdelijk besluit experimenten Participatiewet. Een aantal bijstandsgerechtigden krijgt geen sollicitatieplicht opgelegd en een aantal bijstandsontvangers mag meer verdienen dan wat is geregeld in de Participatiewet. De Universiteit Utrecht verzorgt de wetenschappelijke begeleiding. In Terneuzen ketste onlangs een soortgelijke proef af. De gemeente wilde mensen € 1.300,00 per maand geven als gift, zonder verplichtingen. Zij kwamen dan meer niet in aanmerking voor bijstand. Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Welzijn past deze werkwijze niet binnen de bevoegdheid van de gemeente. De proef gaat daarom voorlopig niet door.

Draagvlak voor het basisinkomen

In de politiek neemt het draagvlak voor het basisinkomen toe. Sommige partijen staan open voor experimenten in gemeenten. De Partij voor de Dieren en de Piratenpartij noemen het basisinkomen in hun partijprogramma’s. De Vrijzinnige Partij en de Basisinkomen Partij hebben al een concreet plan. Een landelijke invoering van het basisinkomen is echter nog ver weg. Dit in tegenstelling tot regelarme bijstand.