Aandacht voor bestedingsruimte huishoudens

Als eerste vraagt de Raad aandacht voor de vrije bestedingsruimte van een huishouden. De samenloop van de gestegen collectieve lasten en stijgende vaste lasten (huur, energierekening) leiden ertoe dat de vrije bestedingsruimte van huishoudens is afgenomen. De gevolgen van de beperkte rek in de bestedingsruimte van huishoudens is dat ze kwetsbaar zijn voor (financiële) schokken. Maar meer verdienen betekent niet automatisch dat de bestedingsruimte toeneemt. Een paar voorbeelden:

Uit een rapport blijkt dat voor mensen met een bruto-inkomen van € 23.000 tot € 40.000 van elke extra verdiende € 100 maar maximaal € 30 overblijft. Vaak is dit zelfs nog minder: gemiddeld € 10 voor inkomens van € 23.000 tot € 31.000. Bij een bruto-inkomen van € 32.000 leidt een extra verdiende € 100  tot een vermindering van de toeslagen en verhoging van de belastingen van € 160.

De bestedingsruimte neemt af door de inkomstenbelasting, sociale premies, zorgverzekering en pensioenpremie die op het bruto-inkomen van de inwoner drukken. De Raad vindt dat de druk van de belastingen en premies evenwichtiger moet worden verdeeld, zodat de bestedingsruimte voor de middeninkomens toeneemt.

Gewenste structuurverandering armoedebeleid

Naast de bestedingsruimte vraagt de Raad aandacht voor het armoedebeleid. Ondanks de vele maatregelen blijft de armoede in Nederland nog steeds omvangrijk. En neemt het probleem van werkende armen toe.

In Nederland vult de overheid met een tegemoetkoming het lage inkomen van burgers in veel gevallen aan. De Belastingdienst verstrekt meer dan 7 miljoen toeslagen. Deze toeslagen komen terecht bij ongeveer 57% van de huishoudens (CBS, 2015). Dus niet alleen de laagste inkomens komen voor een toeslag in aanmerking.

De toeslagen (huur- en zorgtoeslag, kindgebonden budget) hebben ook minder gunstige effecten. Voor veel burgers is het systeem van inkomensafhankelijke regelingen niet inzichtelijk en ingewikkeld. Zeker in combinatie met een beperkte zelfredzaamheid en beperkt ‘doenvermogen’, lopen zij het risico zich te vergissen. Dergelijke vergissingen kunnen tot een hoge terugvordering leiden. De lagere inkomens lopen het grootste risico om een hoog bedrag terug te moeten betalen, want zij hebben ook het meest ontvangen. En vaak komt een definitieve terugvordering pas een jaar later, als het geld al is uitgegeven.

Het gevolg is dat toeslagen eerder een probleem zijn bij het tegengaan van armoede dan een oplossing.

Voor huishoudens kunnen toeslagen bijdragen aan de financiële onzekerheid, terwijl ze het doel hebben inkomens te ondersteunen. Zo is opvallend dat mensen – mogelijk door die onzekerheid – geen toeslag aanvragen. Het niet-gebruik van toeslagen is fors (bijvoorbeeld 12% voor het kindgebonden budget).

Daarom adviseert de Raad van State een vergaande vereenvoudiging voor, in combinatie met een aanpassing van het belastingstelsel.

Verwachte aanpassing van het toeslagenstelsel

Een grote wijziging is volgens de minister niet eenvoudig in te richten en door te voeren. Daar moet eerst onderzoek naar worden gedaan. Dus deze komt waarschijnlijk pas op de lange termijn. Het kabinet heeft € 80 miljoen beschikbaar gesteld aan gemeenten om het armoedebeleid te verbeteren.

Wat kunnen gemeenten ondertussen doen?

Zolang het huidige ingewikkelde stelsel met inkomensafhankelijke regelingen nog blijft bestaan, is het belangrijk dit stelsel voor burgers meer inzichtelijk te maken. En vooral: mensen die minder zelfredzaam zijn te ondersteunen bij het beheer van hun budget. Dit is een rol van de gemeente.

Hoe kunt u als gemeente hier heel concreet invulling aan geven?

  • Werk samen met Sociaal Raadslieden om inwoners het ingewikkelde systeem van toeslagen uit te leggen. Zij zijn deskundig op dit terrein.
  • Geef via verschillende media en in wijkteams informatie in klare taal over het gemeentelijk armoedebeleid.
  • Bied een vorm van budgetbeheer aan. Niet alleen voor inwoners in de schuldhulpverlening, maar voor iedere niet-zelfredzame inwoner.

In Inzicht Sociaal Domein vindt u tips, instrumenten en voorbeelden om inwoners van uw gemeente te ondersteunen.

Heeft u nog geen toegang? Neem dan een proefabonnement.

Geselecteerd op basis van dit onderwerp

Deel deze pagina