0

Erfenis en een bijstandsuitkering, hoe zit dat? Over dit onderwerp ontvangt onze helpdesk Inzicht Sociaal Domein veel vragen. In deze blog ga ik in op wat de hoofdregels zijn.

In de Participatiewet wordt een onderscheid gemaakt tussen 2 soorten middelen: inkomen en vermogen. Een erfenis wordt gezien als vermogen. Afhankelijk van het moment waarop de aanspraak op de erfenis ontstaat, kunnen de gevolgen voor het recht op bijstand sterk verschillen. Voordat we de gevolgen in beeld brengen is het belangrijk om de vermogenssystematiek binnen de Participatiewet uit te leggen.

Hoe wordt het vermogen vastgesteld?

Bij aanvang van de bijstandsuitkering wordt vastgesteld wat het vermogen is. Op de positieve vermogensbestandsdelen worden de negatieve vermogensbestanddelen in mindering gebracht. Met andere woorden: de bezittingen minus de schulden bepalen het vermogen. Hiermee wordt bepaald of de bijstandsgerechtigde binnen de grenzen van het vrij te laten vermogen blijft. Het vrij te laten vermogen is het grensbedrag dat men maximaal aan vermogen mag hebben waarbij nog recht op bijstand bestaat. Boven dit grensbedrag wordt het vermogen niet ‘vrijgelaten’ maar moet het worden besteed aan levensonderhoud. Ontvangt iemand vermogen tijdens de bijstand? Dan wordt gekeken of die persoon nog vrij te laten vermogen heeft. Als dit niet het geval is er geen recht meer op een bijstandsuitkering. Schulden die tijdens de bijstandsuitkering zijn gemaakt hebben hier geen invloed op. Dit alles wordt ook wel de staffelmethode genoemd.

Peildatum

Een erfenis wordt dus toegerekend aan het vermogen. Het recht op de erfenis ontstaat op de datum dat de erflater overlijdt. Dit wordt de peildatum genoemd. Als de erflater bijvoorbeeld op 1 juli 2021 overlijdt, is dit de peildatum. De periode tussen de peildatum en het moment van de daadwerkelijke uitbetaling van de erfenis is soms lang. Dit komt doordat de afwikkeling van de erfenis veel tijd in beslag kan nemen.

Peildatum voor en na aanvang van de bijstandsuitkering

Nu zijn er 2 situaties die kunnen ontstaan met betrekking tot de peildatum:

Situatie 1: Peildatum erfenis ná begin van bijstandsuitkering

Hier wordt dan de eerdergenoemde staffelmethode toegepast. Als de bijstandsgerechtigde nog een resterend vrij te laten vermogen heeft en de erfenis dit bedrag niet ontstijgt, blijft het recht op de bijstandsuitkering bestaan. Maar ontstijgt de erfenis het resterend vrij te laten vermogen? Dan leidt dit tot een terugvordering van het bedrag dat boven de vrijlating komt wanneer het bedrag uit de erfenis daadwerkelijk wordt ontvangen. Hoe dichter de peildatum en het moment van uitbetaling van de erfenis bij elkaar zitten, hoe groter de kans dat het recht op bijstand moet worden beëindigd bij een groot bedrag.

Wilt u weten wat de invloed is van een langstlevende testament op de bijstandsuitkering? Lees dan ‘Erfenissen en bijstand’.

Situatie 2: Peildatum erfenis vóór begin van bijstandsuitkering

De situatie waarin de erflater is overleden voor aanvang van de bijstandsuitkering van de erfgenaam is een heel andere. Dit betekent dat er aanspraak is op een middel ontstaan vóór de bijstandsverlening, waardoor het vermogen opnieuw vastgesteld moet worden. (ECLI:NL:CRVB:2019:2780). Nu moet wél rekening gehouden worden met de schulden die aan het begin van de bijstandsuitkering aanwezig waren als iemand een negatief vermogen heeft. Met terugwerkende kracht moet namelijk het vermogen opnieuw vastgesteld worden zoals dat bij de aanvraag van de bijstandsuitkering werd gedaan.

Overigens is het niet altijd voor zichzelf sprekend dat een bijstandsgerechtigde een erfenis aanvaardt. Zo kan iemand het vermoeden hebben dat de erfenis veel schulden met zich mee brengt. Ook kan er bewust voor gekozen worden om de erfenis te verwerpen om zo te voorkomen dat de bijstandsverstrekker (de gemeente) bijstandsgeld kan terugvorderen. Hierover staat meer in de blog ‘Invloed van het verwerpen van een erfenis door een bijstandsgerechtigde’.

Ongelijkheid?

Het ontvangen van een erfenis kan dus per situatie verschillend zijn. Als de persoon in de tweede situatie € 10.000 aan erfenis ontvangt, en bij aanvang € 10.000 aan schulden heeft, verandert er niets. Het recht op bijstand blijft bestaan en de vermogenstoename heeft geen invloed op het resterend vrij te laten vermogen. Maar wat als deze persoon de erfenis ná aanvang van de bijstandsuitkering had ontvangen? Zoals in de eerste situatie? Dan zou u geen rekening kunnen houden met de schulden bij aanvang van de bijstandsuitkering. Of schulden die tijdens de bijstandsuitkering zijn ontstaan. Hier zou u dan kijken of er nog resterend vrij te laten vermogen is, en alles wat de grens te boven gaat zou leiden tot een terugvordering.

Nu is nog maar de vraag of situatie 1 daadwerkelijk een probleem is in de uitvoering. Het gaat namelijk om een vrij specifiek geval waarin iemand niet alleen een erfenis ontvangt, maar ook een negatief vermogen heeft én de datum van de aanspraak op die erfenis vóór de datum van de aanvang  van de bijstand ligt. In de praktijk komt dit weinig voor.

Maatwerk

Dat uit de wet en vaste rechtspraak komt dat dit de juridisch correcte wijze is, betekent niet dat u als gemeente geen maatwerk kunt leveren. Heeft u te maken met iemand met forse schulden maar die ook een groot bedrag in de vorm van een erfenis ontvangt, dan kunt u die persoon aansporen om met dit geld de schulden (gedeeltelijk) af te lossen. De erfenis kan er namelijk toe leiden dat er geen recht meer is op bijstand doordat het vermogen te hoog is. Het is dan gebruikelijk om een interingsperiode vast te stellen. Als de persoon om wie het gaat vóór het verstrijken van deze periode een aanvraag voor een bijstandsuitkering indient, moet er mogelijk een maatregel worden opgelegd vanwege tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Deze persoon had namelijk langer in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien met het geld uit de erfenis. Deze situatie kan dus ook anders worden ingezet. U kiest ervoor om in gesprek te gaan met de man of vrouw en geeft aan dat als het geld uit de erfenis wordt gebruikt voor het aflossen van de schulden, u dit ziet als verantwoord interen omdat dit bijdraagt aan het versterken van zijn of haar financiële positie. De keuze ligt uiteindelijk bij de persoon in kwestie, maar het creëert wel de situatie dat mensen zelf kunnen kiezen op welke manier zij met hun erfenis omgaan.

Nog vragen over erfenissen en de bijstandsuitkering?

Gebruik dan de helpdesk van Inzicht Sociaal Domein. Als uw organisatie een abonnement heeft op onze kennisbank dan kunt u kosteloos gebruikmaken van onze dienstverlening. Heeft uw organisatie nog geen abonnement? Onze adviseur Canan Caliskan-Kantar vertelt u graag meer over de mogelijkheden.

 

 

Geselecteerd op basis van dit onderwerp