0

Recent publiceerde het CBS de cijfers over de bijstand tot en met het eerste kwartaal van 2021. Daaruit bleek dat het aantal mensen dat een beroep moest doen op de bijstand in elke leeftijdscategorie was gestegen, maar in die van jongeren het meest.

Divosa Benchmark Werk en Inkomen

Uit de Divosa Benchmark Werk en Inkomen, waar zo’n 230 gemeenten aan deelnemen, blijkt dat de dynamiek in het bijstandsbestand onder jongeren heel hoog is. De groep tot 27 jaar neemt zo’n 25-30% van de totale in- en uitstroom voor haar rekening. Kijken we over heel 2020 dan zien we dat de groep die de meeste uitstroom laat zien ook de jongeren is. Dit betekent dat heel veel jongeren ook profiteren als de arbeidsmarkt weer aantrekt. Dit is heel belangrijk, omdat het ook voor jongeren goed is niet te lang een beroep op bijstand te moeten doen. Met het stijgen van de verblijfsduur in de bijstand nemen de uitstroomkansen af. Ruim 50% van alle uitstroom wordt gerealiseerd in het eerste jaar van bijstand.
Het aandeel jongeren in het totale bijstandsvolume is wel toegenomen door de coronacrisis, maar met ongeveer 11% van het totaal zijn de jongeren verreweg de kleinste leeftijdscategorie die een beroep doet op bijstand. Vergelijken we dit met de ouderen in de bijstand dan zien we een heel ander beeld. Van het totale bijstandsvolume wordt ongeveer een kwart gevuld door mensen tussen de 45 en 55 jaar. En ook de 55-plussers maken een kwart uit van het bestand.

Een genuanceerd beeld

Afgelopen jaar bezocht ik, midden in de coronacrisis, een gemeente waar veel jongeren wonen. Een zogeheten studentenstad. Opvallend was dat die gemeente helemaal geen stijging had van het aantal jongeren in de bijstand. Alle jongeren die bijvoorbeeld werden getroffen door het sluiten van de horeca deden sowieso nooit een beroep op bijstand. Die ontvangen studiefinanciering. Veel jongeren zijn werkzaam in kleine, flexibele en tijdelijke banen en zijn vertrouwd met snel wisselende kansen en mogelijkheden.
Kortom, het is belangrijk een genuanceerd beeld te schetsen van de omvang en aard van de problematiek bij jongeren. Want meer dan de aantallen, vergt de aard van de problematiek bij jongeren extra aandacht. Jongeren die nog niet gesetteld zijn, zijn nog op zoek naar de juiste balans in hun leven. Bij veel jongerenteams is men vertrouwd met verslaving, criminaliteit en problemen op het gebied van huisvesting, relaties, gebrek aan zelfvertrouwen en de bijbehorende psychosociale problematiek.

Jongeren in de bijstand: ondersteuning op alle leefgebieden

Ook in de tijd dat er volop werkgelegenheid was bestond zo’n 10% van het bijstandsbestand uit jongeren. Velen zaten niet in de bijstand omdat er geen werk was, maar omdat hun persoonlijke omstandigheden geen ruimte boden om toe te treden tot de arbeidsmarkt. Daar komt bij dat door de veranderde regelgeving er al meer toestroom is van jongeren met een arbeidsbeperking. Ondersteuning dient bij jongeren niet alleen arbeidsmarktgericht te zijn, maar zich vooral te richten op alle leefgebieden. Jongerenteams zijn idealiter multifunctioneel samengesteld.
Hoewel de genoemde problemen zich natuurlijk in alle leeftijdscategorieën voordoen, onderscheiden jongeren zich hiermee ten opzichte van ouderen. De afstand tot de arbeidsmarkt bij ouderen is vaak groot door een combinatie van gebrek aan recente werkervaring, voldoende opleiding en het ontbreken van perspectief.

Toekomstige bestandsdaling jongeren in de bijstand

Als straks de schaarste op de arbeidsmarkt weer gaat toenemen zijn de jongeren die kunnen werken de eersten die zullen profiteren. Hun aandeel in de bijstand zal gelet op eerder genoemde problematiek vermoedelijk blijven schommelen rond de 10%. Een echte grote bestandsdaling zal hierdoor niet worden gerealiseerd. Een meerjarige analyse van de in- en uitstroomcijfers levert het beeld op dat de uitstroom vanaf 2013 continue daalt. De bestandsdalingen tussen 2017 en 2020 zijn veroorzaakt door een teruglopende instroom. Ook van die jaren van hoogconjunctuur heeft het huidige bestand nauwelijks geprofiteerd. Het is daarom van belang dat gemeenten zich door de recente ontwikkelingen niet alleen op de jongeren richten, maar vooral ook inzetten op ondersteuning van de oudere leeftijdscategorieën. Daarvoor zijn de beschikbare instrumenten, zoals de Praktijkroute en de inzet van loonkostensubsidies uitstekend geschikt. En voor de gemeente is dit de beste kans op toekomstige bestandsdaling.

Geselecteerd op basis van dit onderwerp