Maar is dat wel voldoende om de problemen in het sociaal domein te bezweren? Nee. Met het simpelweg in één team plaatsen van uitvoerders Wmo, Jeugdhulp, Schuldhulpverlening en Werk en Inkomen zijn we goed op weg, maar voor gemeenten die echt het verschil willen maken is de finish op dat punt nog lang niet in zicht! Dat is het belangrijkste inzicht dat ik tijdens het Divosa voorjaarscongres 2016 heb opgedaan. Moeten we dan ook Passend onderwijs en Huisvesting erbij pakken? Dat kan, maar dat is niet wat ik bedoel. Wat ik bedoel is dat we toe moeten naar een holistische uitvoering. Doen we dat niet, dan zijn we net een hockeyteam zonder hockeysticks.

Holistisch?

Er is meer tussen hemel en aarde dan wetten. Nu gaat het wel erg zweverig klinken, zeker voor een jurist, maar maakt u zich geen zorgen, u komt weer met beide benen op de grond.
Als we ons bezighouden met het vormgeven van het sociaal domein, dan kunnen we niet volstaan met alleen ‘rechtswetenschappen’. Daarmee miskennen we dat we niet alleen met wetten, maar ook met mensen te maken hebben. En daar hebben juristen juist niet zoveel verstand van. Gelukkig hebben we veel collega’s die vanuit hun eigen deskundigheid een essentiële bijdrage kunnen leveren aan het sociaal domein. Wanneer we uitsluitend vanuit wetten en regels blijven denken zonder rekening te houden met de effecten op het gedrag, dan lijken we op een hockeyploeg zonder sticks. Alle lijnen staan keurig op het veld, de scheidsrechter is geïnstrueerd, maar scoren is lastig omdat we geen controle hebben over de bal. Buiten de lijnen is ‘uit’, maar hoe krijgen de bal nu dichter naar het doel toe? Die hockeysticks, dat zijn de andere wetenschappen.

Effect bereiken bij individuen

Eén van die wetenschappen die we zouden moeten betrekken is de klinische neuropsychologie. Geen idee wat dat is? Geeft niets, als u maar een beeld krijgt van de waarde van dit vakgebied. Margriet Sitskoorn stelt dat een aantal vaardigheden en eigenschappen noodzakelijk is om in deze wereld succesvol te zijn. Succesvol in de breedste zin van het woord. Het gaat onder meer om het kunnen richten van aandacht, het gebruik van je werkgeheugen en het kunnen onderdrukken van ongewenst gedrag, maar ook zelfcontrole, energie en nieuwsgierigheid. Voor wie die vaardigheden en eigenschappen niet heeft, is meedoen aan deze complexe en snelle samenleving behoorlijk pittig. Het goede nieuws is, dat dit te ontwikkelen is! Zouden de re-integratietrajecten daar dan niet op moeten focussen? Dat is veel belangrijker dan leren hoe je een goede sollicitatiebrief moet schrijven.

Effect op gedrag van mensen

Een tweede collega die niet zou mogen ontbreken in het sociaaldomein is de gedragspsycholoog of gedragswetenschapper. Zij weten al lang dat mensen helemaal geen besluiten nemen op basis van een afweging van rationele argumenten, maar volstrekt irrationeel en op basis van voor geprogrammeerd gedrag. Er is bijvoorbeeld een experiment gedaan waarbij jonge kinderen aan rokende volwassenen een vuurtje voor hun sigaret gingen vragen. Opvallend genoeg reageerden alle volwassenen geschokt en brachten ze allemaal argumenten naar voren waarom roken slecht voor je is (longkanker, slecht gebit, waardeloze conditie, etc). Met andere woorden, deze rokers wisten heel goed dat het slecht voor ze was, maar ze doen het toch.

Gelukkig hebben gedragswetenschappers ook een beeld van wat er wel werkt, bijvoorbeeld door mensen een bepaalde mindset mee te geven. Zeg je tegen een groep bijstandsgerechtigden dat veel mensen in de bijstand frauderen, dan is daarmee de norm gesteld dat dit akkoord is. Zeg je daarentegen dat de meeste mensen in de bijstand eerlijk zijn, net als alle mensen in deze groep, dan is eerlijk gedrag de norm. Zo eenvoudig, zo effectief!

Hebben we daarmee alle kennis in huis?

Welnee, daarmee zijn we er nog lang niet. Sociologen die laten zien hoe groepen reageren op bepaalde (wettelijke) maatregelen, filosofen die meedenken over het belang van waarden als vrijheid en rechtvaardigheid, en waarschijnlijk nog vele andere disciplines die hun kennis in dienst kunnen stellen van het sociaal domein. Moet elke gemeente een ploeg wetenschappers in dienst nemen? Nee, dat lijkt me ondoenlijk. Maar bij deze wel de oproep om dit met een aantal gemeenten samen verder op te pakken en steeds een stapje dichter naar de finishlijn te komen.

Geselecteerd op basis van dit onderwerp

Deel deze pagina