De wetgeving

In de Wet op de lijkbezorging (1991) is vastgelegd dat iedereen recht heeft op een uitvaart, ook als niemand hierin voorziet. In de wet is ook vastgelegd wat er moet gebeuren met het lichaam van een overledene. Zo moet het overlijden worden vastgesteld door een behandelend arts of – in geval van een (vermoeden van een) niet-natuurlijk overlijden – door de gemeentelijk lijkschouwer. De uitvaart mag niet eerder dan 36 uur na overlijden plaatsvinden en moet uiterlijk op de 6e werkdag na het overlijden gebeuren. Zijn er geen nabestaanden? Dan regelt de gemeente de uitvaart, zoveel mogelijk naar wens van de overledene.

Belangrijke aandachtspunten

Krijgt u als gemeente te maken met een eenzame uitvaart? Dan moet u rekening houden met een aantal zaken: procesmatig, financieel en qua wet- en regelgeving. Sommige, vooral grotere, gemeenten hebben beleidsregels voor eenzame uitvaarten. Aandachtspunten zijn onder meer:

Rekening houden met de wensen van de overledene

De gemeente moet bij de uitvaart rekening houden met de (vermoedelijke) wensen van de overledene voor de wijze van de uitvaart. Wilde de overledene worden begraven of gecremeerd? Wilde hij zijn lichaam ter beschikking stellen van de wetenschap? Ook eventuele wensen voor de locatie en de invulling van de uitvaart (bijvoorbeeld met of zonder nabestaanden) spelen mee. Dat is ook zoals de gemeente zorgdraagt voor de uitvaart, tenzij het realiseren van de wensen van de overledene redelijkerwijs niet van de gemeente kan worden gevraagd.

Eventuele nabestaanden opsporen

De Wet op de lijkbezorging gaat ervan uit dat de nabestaanden zorgdragen voor de uitvaart. Zijn er geen nabestaanden, dan regelt de gemeente de uitvaart. Daarom zal de gemeente eerst nagaan of er misschien nabestaanden zijn. Maar hoe spoort u die op? Als gemeente kunt u zich weliswaar beroepen op uw taak, maar u heeft ook te maken met regels voor het mogen gebruiken of bekijken van gegevens: de Wet bescherming persoonsgegevens en de Wet basisregistratie personen (BRP). Als gemeente beschikt u over veel gegevens, maar niet iedere ambtenaar heeft toegang tot alle gegevens. Indien de gemeente nabestaanden vindt, kan aan hen worden gevraagd de uitvaart te regelen.
De woning binnengaan: wat mag wel en niet?

Melden zich geen nabestaanden?

Dan is een van de mogelijkheden dat u als gemeente de woning van de overledene binnentreedt. Voor deze situatie gelden weliswaar geen specifieke regels, maar als gemeente moet u zich wel kunnen verantwoorden, bijvoorbeeld als zich alsnog een nabestaande meldt. Ook het binnengaan van de woning moet dus zorgvuldig gebeuren, binnen de voorwaarden van de Algemene wet op het binnentreden.

Na de uitvaart: de kosten wel of niet te verhalen?

Aan een uitvaart zijn kosten verbonden. Kunt u als gemeente die kosten verhalen? En zo ja: op wie? Dat is niet altijd direct helder. Misschien is er waardevolle inboedel (geld en goederen) of een nalatenschap van de overledene. Maar u mag niet zomaar innen, want misschien zijn er erfgenamen. Als dat zo is, dan heeft u als gemeente niet alleen te maken met de Wet op de lijkbezorging, maar ook met het erfrecht. In de Wet op de lijkbezorging staat dat gemeenten kosten kunnen verhalen op degenen die onderhoudsplichtig zijn volgens boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Dat zijn de kinderen of de ouders. Maar de echtgenoot wordt niet genoemd, terwijl die wel erfgenaam is. De vraag is dan: verhaalt u als gemeente de kosten op basis van de Wet op de lijkbezorging of volgens het erfrecht. En heeft het zin om de kosten te verhalen? Iedere situatie is anders, zorgvuldig handelen is dus vereist.

Wat doet Stimulansz?

Stimulansz ondersteunt gemeenten met kennis en informatie over gemeentelijke uitvaarten. Denk aan:

Handreiking ‘Gemeentelijke uitvaarten’

De ‘Handreiking uitvoering van de Wet op de lijkbezorging – gemeentelijke uitvaarten’ geeft antwoord geeft op vragen zoals: Wat is de rol van nabestaanden? Zijn zij niet verplicht de uitvaart ten uitvoer te brengen? Wat gebeurt er met bezittingen van de overledene? En wat zijn de mogelijkheden om de kosten van een uitvaart te verhalen? Deze handreiking biedt gemeenten houvast in de uitvoering.
Lees meer over de handreiking ‘Gemeentelijke uitvaarten’

Themabijeenkomsten (2 x per jaar)

Twee keer per jaar houdt Stimulansz een themabijeenkomst rond eenzame uitvaarten. Het grote aantal aanmeldingen geeft aan dat de informatiebehoefte bij gemeenten groot is.
Lees meer

Onderzoek in samenwerking met CHU Ede

De Christelijke Hogeschool Ede houdt jaarlijks een onderzoek naar het aantal uitvaarten dat is verzorgd door gemeenten. Stimulansz draagt hieraan bij. In 2016 bleef het aantal stabiel op ruim 2000 gevallen. Lees meer