Antwoord op casusboekje Transitiecommissie Sociaal Domein

De omgekeerde toets is ontwikkeld door Stimulansz, onder leiding van mr. Evelien Meester. Aanleiding hiertoe was het casusboek van de voormalige Transitiecommissie Sociaal Domein (Mogelijk maken wat nodig is). Uit deze casussen bleek onder meer dat er bij gemeenten een duidelijke behoefte was aan handvatten om maatwerk te kunnen leveren zonder dat dit leidde tot willekeur. In het Transitieboekje worden de problemen uitvoerig in kaart gebracht. Maar de bijbehorende oplossing ontbreekt. Met de omgekeerde toets gaat Stimulansz verder op de ingeslagen weg van de Transitiecommissie en biedt die oplossingen wel.

Omgekeerd denken

Het principe van de omgekeerde toets is heel eenvoudig. Het begint met kijken wat nodig is en of dat past binnen de grondwaarden van de wet. Daarbij wegen we de mogelijke effecten van een besluit in de volle breedte mee. Pas als dat helder is, komt de juridische toets, waarbij we de wetsartikelen zien als instrumenten om de grondwaarden van de wet te realiseren. Dat is waarom het de ‘omgekeerde toets’ heet. De stap die altijd als eerste kwam, komt nu als laatste. Zo is maatwerk mogelijk zonder dat het tot willekeur leidt. Het is toetsbaar in bezwaar en beroep en voor de accountant. En volledig in lijn met de bedoeling van de wetgever. Bovendien wordt zo helder dat de grondwaarden van de verschillende wetten binnen het sociaal domein gelijk zijn. Dat maakt integraal werken veel eenvoudiger.

Hoe werkt de omgekeerde toets?

Het gewenste effect in vier stappen

Stap 1: het effect

De eerste vraag die u zich stelt, is welk effect wil ik bereiken met de burger? Of nog beter: welk effect wil de burger bereiken? Denk met de betrokkene mee over wat hij wil bereiken en leg de afspraken vast die u gezamenlijk maakt, bijvoorbeeld in een plan van aanpak.

Stap 2: de grondwaarde

De tweede vraag die u zich stelt is of het beoogde effect valt onder de grondwaarde van de wet. Met ‘grondwaarde’ bedoelen we de reden dat de wet is geschreven. De artikelen uit die wet zijn de instrumenten waarmee dat doel bereikt kan worden in plaats van een doel op zichzelf! De grondwaarden zijn:

 

 Wet Participatiewet Wmo 2015 Wgs Jeugdwet
 Basis Bestaansminimum Meedoen aan  maatschappelijk leven Ondersteuning bij  financieel beheer Veilig opgroeien
 Complementair  Overheid vult aan op  middelen die zelf  verworven kunnen  worden Van burgers wordt  verwacht dat zij zelf zo  veel mogelijk oplossen  en organiseren Burgers moeten in  eerste plaats zelf hun  financiën regelen Jeugdigen en hun  ouders zijn zelf in eerste  plaats verantwoordelijk  voor veilig opgroeien
 Bevorderen  zelfredzaamheid Bij voorkeur door betaald  werk, anders door  vrijwilligerswerk of  tegenprestatie Zo lang mogelijk in  eigen leefomgeving Regie over eigen  financiën Regie over het eigen  leven

 

Stap 3: is het besluit ethisch te verantwoorden?

De gemaakte afspraken leiden tot een formeel besluit. Bij deze stap stellen we de vraag wat het effect is van het voorgenomen besluit:

  • uitwerking op persoon, gezin en omgeving (wat betekent het gewenste effect voor hen?);
  • mogelijkheden en vaardigheden (wat kan betrokkene?);
  • zuiver in bedoeling (spelen onze eigen normen en waarden een rol?).

Stap 4: randvoorwaarden

Bij de laatste stap nemen we een formeel besluit op basis van de gemaakte afspraken. Daarvoor is een set instrumenten beschikbaar (lees: wetsartikelen) met:

  • ‘knoppen’ die toegang bieden tot een bepaalde ondersteuning of de toegang juist afsluiten;
  • ‘knoppen’ waar aan gedraaid kan worden om meer of minder ondersteuning te bieden en de afspraken die gemeente en burger maken vast te stellen;
  • een paar basisprincipes die in beton gegoten zijn. Daar is geen afwijking mogelijk.

Werken met de omgekeerde toets

Stimulansz biedt een compleet programma aan dat het werken vanuit de omgekeerde toets ondersteunt. Voor management, beleids– en projectmedewerkers van organisaties die actief bezig zijn met het integreren van de omgekeerde toets in hun beleid. Dit kunnen gemeenten zijn, maar bijvoorbeeld ook welzijnsorganisaties, of wijkteams. Bovendien biedt de omgekeerde toets voor docenten van hogescholen en ROC’s een uitstekend handvat voor nieuwe lesmethodes.

Incompanytraining de omgekeerde toets

Stimulansz verzorgt incompanytrainingen waarbij de gehele organisatie wordt meegenomen in dit proces. In de training sluiten we aan op casuïstiek uit de dagelijkse praktijk. In het programma zijn vier vaste onderdelen:

  • de uitgangspunten van het werken binnen de afdeling;
  • behandeling van casuïstiek;
  • de leefwereld van de klant; en
  • de bruikbaarheid van het instrument de omgekeerde toets.

De training duurt een hele dag, gevolgd door een terugkomdagdeel en is bestemd voor alle medewerkers. Lees meer over de training.

Adviestraject voor management: Effectdialoog

De Effectdialoog geeft u een methode om de veranderdoelen van uw organisatie te verdiepen zodat ze echt gaan leven bij de medewerkers. De Effectdialoog gaat verder waar resultaatmanagement ophoudt en zet de bedoeling blijvend voorop. In 3 stappen geeft u betekenis aan de veranderdoelen van uw organisatie. Lees meer over de Effectdialoog.

Platform de omgekeerde toets

Heeft u al een training over de omgekeerde toets gevolgd? En wilt u graag uw ervaringen delen met andere gemeenten die met de omgekeerde toets werken? Meld u dan aan voor dit platform. Daar komen vraagstukken aan bod als:

  • Hoe waarborgt u dat niet iedereen zijn eigen grondwaarden toepast maar die van de gemeente?
  • Hoe voorkomt u dat klantmanagers/consulenten weer terugschieten in het oude patroon, bijvoorbeeld door een hoge werkdruk?
  • Hoe kunnen verordeningen en beleidsregels helpen of juist hinderen bij het uitvoeren van de omgekeerde toets?
  • En wat betekent de omgekeerde toets voor de samenwerking met andere afdelingen en met externe partners?

Lees meer over het platform.

Klantmanager inkomen

Tijdens deze basisopleiding komen alle facetten van het werk van de klantmanager inkomen aan bod. Ook de omgekeerde toets en het toepassen van maatwerk. U heeft hierna een brede basis waarop u verder kunt bouwen. Lees meer over de opleiding.

Publicaties omgekeerde toets

Stimulansz heeft 2 publicaties over werken met de omgekeerde toets. U bestelt ze eenvoudig online.

Casusboekje de omgekeerde toets

Dit is een echt leer-en-doe-boek. Onmisbaar voor iedereen die werkzaam is in het sociaal domein. Methodiek en bijbehorend stappenplan leggen we op een heldere en overzichtelijke manier uit in het boek. Professionals in het sociaal domein kunnen hiermee direct zelf aan de slag. Het casusboek bestellen.

Casusboekje de omgekeerde toets voor jongeren

Dit boek is speciaal geschreven voor de doelgroep jongeren. 10 Verhalen die aantonen dat een integrale kijk op wet- en regelgeving jongeren écht verder helpt. Voor professionals in het sociaal domein. Het casusboek jongeren bestellen.

Neem nu contact op met

Evelien Meester

Evelien is Teammanager Juridische Facilitering en Vakbekwaamheid en specialist op het terrein van de Participatiewet.