Wat is de huidige hoofdlijn in het erven?

In De Grote Almanak lezen we dat, als naast de echtgenoot één  of meer kinderen overblijven, zij samen de erfgenamen zijn en de wettelijke verdeling van toepassing is. “Dit houdt in dat de langstlevende echtgenoot en elk kind recht hebben op een gelijk deel van de waarde van de nalatenschap, de echtgenoot krijgt de gehele nalatenschap in eigendom.

De echtgenoot kan vrij beschikken over het gehele vermogen. Voor de wetswijziging in 2003 werd dit meestal geregeld in een langstlevendentestament met ouderlijke boedelverdeling. Ieder van de kinderen krijgt een geldvordering op de langstlevende echtgenoot ter waarde van zijn erfdeel. De kinderen kunnen de vordering pas opeisen bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot of bij diens faillissement/schuldsanering. Over de vordering wordt een rentepercentage vergoed ter correctie van de inflatie. De vordering van de kinderen moet goed worden berekend en worden vastgelegd”.

Wat is de startdatum van een aanspraak op een erfenis?

Een aanspraak ontstaat op de dag van overlijden van de ouder. Dat betekent nog niet dat dit onmiddellijk effect heeft voor een kind dat bijstandsgerechtigd is. Want het afwikkelen van een erfenis kost  tijd. Zodra de erfenis wordt uitbetaald, komt de gemeente in actie en vordert de verleende bijstand terug vanaf datum overlijden van de ouder. Dat de erfenis de vorm heeft van een geldvordering doet niets af aan het hebben van een aanspraak. Zodra uit die vordering middelen beschikbaar komen, kan de gemeente tot terugvordering overgaan. De Participatiewet voorziet in artikel 58 eerste lid onder f over een specifieke grond om tot terugvordering over te gaan zodra over de middelen kan worden beschikt. In de rechtspraak is dat ook bevestigd.

Er is een langstlevende ouder

Soms kan er een zeer lange periode liggen tussen het overlijden en het moment dat de erfenis vrijkomt. Dat speelt met name als er een langstlevende ouder is. Want tussen het moment van het overlijden van de eerste ouder en de tweede ouder kan veel tijd liggen. Het is dan ook nog afwachten wat er daarna van de erfenis over is. Wellicht dat de kinderen hun aanspraak niet geheel kunnen verzilveren.

Recent kreeg ik een praktijkvraag waar wel 30 jaar tussen die twee momenten lag. Verjaring is niet aan de orde. De rechtsvordering uit onverschuldigde betaling verjaart vijf jaar na de aanvang van de dag, volgende op die waarop de gemeente zowel met het bestaan van zijn vordering als met de persoon van de ontvanger bekend is geworden. Dit is het moment waarop de gemeente de informatie krijgt dat de afwikkeling van een nalatenschap is voltooid. 

Inlichtingenplicht belanghebbende

Ik moest überhaupt diep nadenken over de vraag of de 30 jaar terug verleende bijstand wel terugvorderbaar was. In een eerste opwelling resulteerde dit zelfs in een onjuist antwoord van mij aan de vraagsteller. Toen realiseerde ik mij extra hoe onrechtvaardig het soms kan zijn dat de belanghebbende naar de wet hoort te kijken. Ook na bijvoorbeeld 30 jaar moet de belanghebbende het verkrijgen van een erfenis alsnog melden bij de gemeente, ook als hij dan allang uit de bijstand is. Niet melden is niet verstandig. Want de boete daarop kan oplopen tot 100% van de verkregen erfenis. 

De praktijk: de vergeetfactor

Hoe alert zijn gemeenten op onverdeelde inboedels of geldvorderingen op langstlevende ouders die tot uitbetaling komen? Als de belanghebbende nog in de bijstand is bij dezelfde gemeente op het moment dat de langstlevende ouder overlijdt, dan is de pakkans groot. Maar hoe groot is die kans als de belanghebbende inmiddels een aantal keer is verhuisd of in het buitenland woont? Stelt de gemeente een vraag naar onverdeelde inboedels op het aanvraagformulier? Zijn er voorbeeldbrieven over dit onderwerp en voorlichtingsteksten voor de website? Juist omdat ik denk dat een bijstandsgerechtigde bij het beschikbaar komen van een erfenis niet snel zal denken aan terugbetaling van bijstand is goede voorlichting gewenst.

Is een ander beleid denkbaar?

Uiteraard is denkbaar dat gemeenten min of meer bewust afzien van terugvordering in dit soort situaties, want voor een terugvordering 30 jaar teruggaan voelt best ver. Terugvordering is overigens een bevoegdheid. En in welke situaties laat je dat dan achterwege? Heeft u daar uitgesproken gedachten over, dan nodig ik u graag uit die met mij te delen.

Geselecteerd op basis van dit onderwerp

Deel deze pagina