De Omgekeerde Toets®: met welke bril kijk jij?

Met welke bril kijk jij naar een casus in het sociaal domein? Een rechtmatigheidsbril? Een doelmatigheidsbril? Kijk je vanuit de wet die je uitvoert? Of kijk je met je eigen normen en waarden?
Vrouw en man naast elkaar

Het is belangrijk je als professional in het sociaal domein bewust te zijn van de bril waarmee je kijkt,  omdat het onbedoeld van invloed kan zijn op besluiten die je neemt. We denken allemaal dat we heel objectief en analytisch te werk gaan in het beoordelen van een situatie maar de waarheid is weerbarstiger. Dat geldt voor uitvoerenden in het sociaal domein maar net zo goed voor alle inwoners die vragen bij de gemeente neerleggen. Ook zij kijken naar hun situatie door een gekleurde bril. Laten we de bril van de inwoner voor het gemak de leefwereld noemen en de bril van de gemeente de systeemwereld. In veel casussen staan deze twee werelden lijnrecht tegenover elkaar.

Clash tussen werelden

Een voorbeeld uit mijn vroegere werk als Wmo consulent: een inwoner meldt zich met de vraag voor een specifieke rolstoel voor zijn dochtertje van bijna 3 jaar. Een prachtig apparaat met maar één bezwaar: het is niet in Nederland verkrijgbaar. Er is geen importeur of leverancier. De rolstoel is op papier fantastisch maar zeker weten of het ook voor dit kind gaat werken doet de gemeente niet. De rolstoel kost daarbij ook meer dan € 10.000, en dat is veel geld voor een voorziening waarvan we niet weten of het werkt. Het antwoord luidt daarom: nee. Dit is een flinke clash tussen leefwereld (we willen een rolstoel) en de systeemwereld (nee, die komt er niet).

Effect

Wat enorm bleek te helpen om deze impasse te doorbreken: inzoomen op het effect wat deze vader en moeder wilden bereiken voor hun kindje. Zij wilden graag dat hun kind de wereld kon ontdekken, veilig kon spelen en zich cognitief en motorisch kon ontwikkelen. Dat vindt niemand gek. Sterker nog: dat wilde de gemeente ook. Samen met ouders konden we de leefwereld en systeemwereld loslaten en kijken naar een andere oplossing om die effecten te bereiken.

Omgekeerde Toets®

Het centraal stellen van het effect is stap 1 van de Omgekeerde Toets® van Stimulansz. Een cruciale stap om samen met inwoners te bepalen wat zij nodig hebben. En dat is vaak iets anders dan zij vragen. Zet ook het effect centraal! Sluit je aan bij de grote groep van gemeenten die werken met de omgekeerde toets®. 

Pagina delen op socials

Meer weten over dit onderwerp?

Anitra Vink helpt je graag verder.

Nieuwsbrief Sociaal Domein

Binnen 5 minuten op de hoogte van de actuele ontwikkelingen in het sociaal domein? Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief. Met onder andere blogs van experts, interessante whitepapers en toelichting op wet- en regelgeving.

Anderen bekeken ook

De deskundige overheid

Het rapport ‘De deskundige overheid’ [1] van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid verscheen medio 2025 en heeft nog niets van zijn actualiteit verloren. De conclusie van de WRR is dat de deskundigheid van de ambtenaren vanouds goed ontwikkeld is, maar inmiddels belangrijke tekorten en kwetsbaarheden kent. Hiermee doe ik het rapport natuurlijk ernstig tekort, maar dit is wel een belangrijke constatering. Door vergrijzing stromen ervaren medewerkers uit. Tegelijkertijd is het moeilijk om nieuwe medewerkers te vinden en voor langere tijd te behouden. Hierdoor is er een groter risico op het verdwijnen van deskundigheid.

Toolkit + handreiking: Participatiewet in balans

Niet de regels, maar de mens centraal. Menselijke maat, vertrouwen en eenvoud, dat zijn de uitgangspunten van het wetsvoorstel Participatiewet in balans. Met 23 wetswijzigingen worden concrete stappen gezet om de door uitkeringsgerechtigden én uitvoerenden ervaren hardheden weg te nemen, de rechtszekerheid van uitkeringsgerechtigden te vergroten en de professionals voldoende ruimte te geven om hen daarbij te helpen.

Betere schuldhulp? Kijk eerst naar jezelf

Goed beleid begint met begrip voor de mensen om wie het gaat. NVVK-directeur Ruud van den Tillaar wil de kwaliteit van de schuldhulpverlening naar een hoger niveau tillen. Maar hoe maak je beleid voor mensen met schulden als je zelf niet in de spreekkamer zit? Om die afstand te overbruggen, volgden hij en zijn medewerkers een training Praktische psychologie voor de spreekkamer van Stimulansz.