0

Schuldhulpverlening: de integrale aanpak

Binnen de wettelijke kaders heeft u als gemeente de ruimte de schuldhulpverlening zelf vorm te geven. Vrijwel altijd kijken gemeenten niet alleen naar de financiële problemen, maar ook naar problemen rond wonen, gezondheid, verslaving en de gezinssituatie. Een integrale aanpak dus. Daarbij is ook steeds meer aandacht voor gedrag en gedragsverandering. Want hoe beter hulpverleners begrijpen hoe mensen keuzes maken, hoe beter de schuldhulpverlening kan aansluiten.

Ondersteuning door Stimulansz

Stimulansz ondersteunt gemeenten bij het uitvoeren en opzetten van hun beleid rondom schuldhulpverlening.

Online kennisbank

Heeft u behoeft aan praktische, inhoudelijke en actuele ondersteuning bij vraagstukken rondom schuldhulpverlening? Dan is Inzicht schuldhulp de oplossing. Naast een actuele en juridische kennisbank ontvangt u de nieuwsbrief en kunt u onder meer gebruikmaken van de helpdesk en 1 dagdeel advies op locatie. Lees meer.

Trainingsaanbod Schuldhulpverlening

Wilt u uw kennis verdiepen of verbreden op het gebied van schuldhulpverlening? Stimulansz heeft diverse trainingen en workshops voor Schuldhulpverleners. Lees meer

Juridisch advies

Heeft uw gemeente juridische ondersteuning nodig in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Algemene wet bestuursrecht (Awb) of Faillissementswet (Fw)? Daarvoor kunt u terecht bij de juridische helpdesk van Stimulansz. Lees meer

Stress sensitieve dienstverlening

Wetenschappelijk inzichten over de doorwerking van chronische stress op het gedrag van mensen spelen een steeds grotere rol bij de vormgeving van de schuldhulpverlening. Waar de overheid enerzijds steeds meer verwachten van de inwoner, is er anderzijds steeds meer bewustzijn van het feit dat de zelfredzaamheid daalt op het moment sprake is van stress en schaarste. Stress sensitieve dienstverlening zorgt voor een balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de inwoner en de ondersteuning van de professional. Gemeenten hebben hierin een grote rol. Stress sensitief werken bestaat uit diverse bouwstenen die verweven kunnen worden in de dagelijkse uitvoeringspraktijk. Het is een manier van werken en een manier van bejegening.

Wat is schuldhulpverlening?

  • Preventie

Bij schuldhulpverlening wordt vaak alleen gedacht aan het oplossen van schulden, maar het voorkomen van schulden is echter een essentieel onderdeel. Om te realiseren dat minder inwoners te maken krijgen met problematische schulden, kunt u als gemeente verschillende preventieactiviteiten inzetten. Hierbij kunt u onder andere denken aan het geven van voorlichtingen aan specifieke doelgroepen, adverteren via social media, adviesgesprekken aanbieden bij life-events en financiële educatie op scholen.

  • Vroegsignalering

Per 1 januari 2021 heeft u als gemeente de wettelijke taak om op basis van signalen over betalingsachterstanden die ontvangen worden van schuldeisers, binnen vier weken uit eigen beweging hulp aan te bieden (art. 4 lid 1Wgs). Om een goed bereik te hebben, zijn diverse signalen voor de vroegsignalering van schulden aangewezen. Het gaat hierbij om meldingen van huurachterstanden en betalingsachterstanden op de zorgpremie en op de energie- en drinkwaterrekeningen.

  • Aanmelding schuldhulpverlening

Het verschilt per gemeente hoe de aanmelding voor schuldhulpverlening geregeld is. Het is voor de burger in ieder geval belangrijk dat de toegang tot schuldhulpverlening laagdrempelig en breed toegankelijk is. Op het moment dat een burger zich meldt voor schuldhulpverlening, wordt allereerst de hulpvraag vastgesteld. Dit moet gedaan worden binnen 4 weken na de aanmelding (art. 4 Wgs). Wanneer blijkt dat er meer nodig is dan eenmalig advies, kan een burger een aanvraag indienen. Vervolgens wordt aan de hand van de hulpvraag een gezamenlijk plan van aanpak opgesteld. Om tot een plan van aanpak te komen zal de schuldhulpverlener één of meerdere gesprekken voeren, waarin de persoonlijke en financiële situatie besproken wordt.

  • Crisissituaties

Een van belangrijkste onderdelen van de aanmelding is om vast te stellen of er sprake is van een crisissituatie. Woningontruiming, afsluiting energie of water of opzegging van de zorgverzekering worden aangemerkt als crisissituaties. In deze gevallen is de gemeente verplicht om de inwoner binnen 3 werkdagen te spreken. Door middel van convenanten met schuldeisers is het in veel gevallen mogelijk om tot een oplossing te komen voor de crisissituaties. In enkele gevallen is het gewenst dat er vanuit de gemeente een verzoekschrift voorlopige voorziening/ moratorium (art. 287b FW) wordt ingediend bij de rechtbank.

  • Financiële begeleiding

Om geldzorgen te voorkomen en/of op te lossen is de inzet van financiële begeleiding een essentieel onderdeel van schuldhulpverlening. Welke vorm van financiële begeleiding het meest passend is afhankelijk van de stressniveau en het denk- en doenvermogen van de cliënt. Als gemeente bent u er vrij in om te bepalen welke vormen van financiële begeleiding geboden worden vanuit de gemeente. Waar u aan kunt denken is het bieden van budgetcoaching, budgetbeheer, beschermingsbewind en/of organiseren van ondersteuning vanuit vrijwilligersorganisaties.

De afgelopen jaren is er een toename te zien in het aantal mensen dat onder beschermingsbewind is gesteld. Deze toename is een gevolg van een wetswijziging in 2014 waardoor mensen met problematische schulden geholpen kunnen worden met schuldenbewind. Dit wordt grotendeels uitgevoerd door private bewindvoerders. Om ervoor te zorgen dat gemeenten beter in staat zijn om de regiorol van schuldhulpverlening te vervullen krijgen gemeenten vanaf 1 januari 2021 een adviesrecht bij schuldenbewind. Dit houdt in dat de gemeente de rechter mag adviseren of een inwoner het beste geholpen is door voortzetting van het beschermingsbewind, of met een ‘lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning’.

  • Schulden oplossen (100% betaling, minnelijk schuldregelingstraject en WSNP)

Op het moment dat de inkomsten en uitgaven in balans zijn en de persoonlijke situatie stabiel is, wordt er gekeken welke mogelijkheden er zijn voor het oplossen van de schulden. De schuldhulpverlener bepaalt op basis van de hoogte van de totale schuldenlast, het aantal schuldeisers en de afloscapaciteit bepalen of er sprake is van een problematische schuldsituatie.

Op het moment dat de schuldsituatie niet problematisch is, kan er een regeling voor 100% betaling getroffen worden. Dit wordt vaak gedaan door middel van het treffen van betalingsregelingen of het herfinancieren van de schulden.

Wanneer er sprake is van een problematische schuldsituatie en een inwoner kan de schulden niet binnen 36 maanden volledig aflossen, dan kan de gemeenten een minnelijk schuldregelingstraject (msnp) opstarten. De inwoner is dan verplicht om al het inkomen boven het vrij te laten bedrag (vtlb) af te lossen gedurende een periode van 36 maanden. Voor het restant van de schulden wordt er finale kwijting aangevraagd. Dit kan met een schuldsanering of schuldbemiddeling. Bij schuldsanering geeft de gemeente een lening (saneringskrediet) waarmee de schuldeisers direct het bedrag krijgen uitbetaald waar zij mee akkoord zijn gegaan. De schuldenaar heeft dan nog alleen schuld bij de gemeente en betaalt dit in 36 maanden terug. Bij een schuldbemiddeling wordt er een prognosevoorstel gedaan aan de schuldeisers en ontvangen zij jaarlijks een deel van de aflossing. Voor beide regelingen geldt dat alle schuldeisers moeten instemmen met het betalingsvoorstel. Wanneer een of meerdere schuldeisers weigeren kan de gemeente ondersteunen bij het aanvragen van een dwangakkoord (art. 287a Fw) of het indienen van een verzoek tot toelating tot de Wet schuldsanering natuurlijke persoon (Wsnp) (art. 284 Fw).

  • Beheersbaar maken van schulden

Niet in alle gevallen is het mogelijk om een oplossing te vinden voor (de gehele) schuldenproblematiek. Dit kan voorkomen bij situaties waarbij sprake is van recidive, fraude en/of geen stabiele financiële of persoonlijke situatie. In deze gevallen is het wenselijke dat de gemeente ondersteuning biedt bij het beheersbaar maken en houden van de schulden, tot het moment dat het wel mogelijk is om de schulden op te lossen.

  • Nazorg

Het doel van nazorg is het voorkomen van recidive in de zin dat mensen opnieuw met problematische schulden te maken krijgen. Een nazorg traject zal op individueel niveau afgestemd moeten worden. Het houdt in ieder geval in dat:

  • de persoonlijke en financiële situatie van de klant geëvalueerd wordt;
  • de klant adviezen krijgt;
  • de bevindingen geregistreerd worden.

Wat is de rol van het wijkteam in schuldhulpverlening?

Mensen met schulden moeten zich in veel gemeenten eerste melden bij het wijkteam. Een goede samenwerking tussen wijkteams en schuldhulpverlening is dus heel belangrijk.

Beslag- en executiemaatregelen schuldeisers

Onderdeel van het actieplan Brede schuldenaanpak is de zorgvuldige en maatschappelijk verantwoord incasso. In dit kader zijn er twee nieuwe wetten: de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet en de Wet herziening beslag- en executierecht.

  • Beslagvrije voet bij derdenbeslag (beslag op inkomen)

Al jaren doet het probleem zich voor dat in veel gevallen de beslagvrije voet (bvv) te laag wordt vastgesteld. Hierdoor houdt een grote groep personen te weinig over om in hun levensonderhoud te voorzien. Voor het juist vaststellen van de bvv heeft de deurwaarder / beslaglegger een groot aantal gegevens nodig. Die gegevens moet de schuldenaar zelf aanleveren. En daar zit het probleem; de schuldenaar blijft daarin nalatig.

Op 1 januari 2021 treedt de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet in werking. De meeste gegevens om de bvv vast te stellen, komen uit de Basisregistratie personen (BRP) en de polisadministratie van het UWV. Hierdoor wordt het voor schuldeisers eenvoudiger de juiste bvv vast te stellen. De inwoner krijgt een controlerende (en aanvullende) rol in plaats van een informerende rol. Daarnaast is er een beslagvolgorde vastgesteld en wordt de rol van een coördinerende deurwaarder geïntroduceerd. Op deze manier wordt het bestaansminimum van de inwoner beter beschermd.

  • Aanpassingen beslag- en executierecht

Naast de vereenvoudiging van de beslagvrije voet is er ook sprake van een herziening van het beslag- en executierecht. Het doel van de wet is:

  1. te voorkomen dat een schuldenaar door het beslag niet meer in zijn bestaansminimum kan voorzien;
  2. het beslag- en executierecht efficiënter en eenvoudiger te maken; en
  3. te voorkomen dat een beslag puur als pressiemiddel wordt gebruikt.

Het beslagrecht wordt hiervoor op de volgende punten gewijzigd:

  1. per 1 oktober 2020 mag op roerende zaken, zoals inboedel of een auto, geen beslag worden gelegd als redelijkerwijs voorzienbaar is dat de kosten de baten overstijgen;
  2. per 1 oktober 2020 is het beslagverbod op roerende zaken gemoderniseerd;
  3. per 1 januari 2021 wordt er een beslagvrij bedrag aan leefgeld bij beslag op een bankrekening ingevoerd;
  4. per 1 april 2021 wordt het mogelijk op motorrijtuigen administratief beslag te leggen.

Welke ontwikkelingen zijn er op het gebied van schuldhulpverlening?

Stimulansz heeft voor u de laatste actualiteiten op het gebied van schuldhulpverlening op een rij gezet. Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen? Meld u zich dan aan voor onze nieuwsbrief.

Waarborgfonds saneringskredieten

In het nieuw sociaal pakket, dat op 29 augustus 2020 is gepresenteerd, stelt het kabinet € 150 miljoen extra beschikbaar voor de aanpak van problematische schulden. Met dit geld wordt onder andere een Waarborgfonds opgezet. Naar verwachting zal het fonds € 30 miljoen bedragen. Het doel is om problematische schulden van mensen sneller af te kunnen wikkelen door middel van de inzet van saneringskredieten. De vormgeving van het fonds wordt in het najaar van 2020 uitgewerkt, zodat de eerste mensen met problematische schulden begin volgend jaar geholpen kunnen worden. Om de inzet van saneringskredieten daadwerkelijk te vergroten, zal dit ook om extra vaardigheden van de schuldhulpverleners vragen.

Vragen? Neem contact op met onze adviseurs

Mr. Corinne Berhitu

Schuldhulpspecialist en juridisch redacteur van Kennisbank Inzicht Sociaal Domein.

06 12 27 73 50
Marion Bijveld

Schuldhulpadviseur gespecialiseerd in uitvoeringsvraagstukken bij gemeenten.

06 82 43 22 38
Karin van Nuland

Beleidsadviseur armoede en schuldhulp. Hard bezig om gemeenten schuldenvrij te maken.

06 83 67 02 54

Anderen bekeken ook

Blijf uzelf ontwikkelen!

Wilt u uw kennis verdiepen of verbreden op het gebied van schuldhulpverlening? Bekijk ons brede aanbod van praktijkgerichte trainingen, platforms en workshops.