Mensen die er zelf niet meer uitkomen, kunnen een beroep doen op de schuldhulpverlening. Als gemeente heeft u de verplichting inwoners met schulden te helpen. Dit is vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs).

Schuldhulpverlening: de integrale aanpak

Binnen de wettelijke kaders heeft de gemeente de ruimte de schuldhulpverlening zelf vorm te geven. Vrijwel altijd kijken gemeenten niet alleen naar de financiële problemen, maar ook naar problemen rond wonen, gezondheid, verslaving en de gezinssituatie. Een integrale aanpak dus. Daarbij is ook steeds meer aandacht voor gedrag en gedragsverandering. Want hoe beter hulpverleners begrijpen hoe mensen keuzes maken, hoe beter de schuldhulpverlening kan aansluiten. Veel burgers met financiële problemen melden zich niet, of laat, bij de gemeente. Om deze burgers te bereiken kunnen vroegsignalering en preventie worden ingezet.

Rol van het wijkteam

Mensen met schulden moeten zich sinds 1 januari 2015 in veel gemeenten als eerste melden bij het wijkteam. Een goede samenwerking tussen wijkteams en schuldhulpverlening is dus heel belangrijk.

Vormen van schuldhulpverlening

Schuldhulpverlening is het traject waarin iemand met schulden (de schuldenaar) hulp krijgt om zijn schulden te kunnen aflossen. Met als doel dat de schuldenaar de geldzaken weer onder controle krijgt en problemen in de toekomst worden voorkomen. Er is onderscheid tussen schuldhulpverlening in het minnelijk traject en schuldhulpverlening via het wettelijk traject:

Schuldregeling in het minnelijk traject

De schuldhulpverlener kijkt eerst of het mogelijk is een betalingsregeling te treffen met de schuldeisers. Het doel van zo’n regeling is, dat de schuldenaar alle schulden aflost, meestal over een periode van 36 maanden. Wanneer een schuldenaar zijn schulden niet binnen 36 maanden kan terugbetalen, wordt finale kwijting aangevraagd voor het restant van de schulden. Dit kan met een schuldsanering of schuldbemiddeling. Bij schuldsanering geeft de gemeente een lening (saneringskrediet) waarmee alle schulden kunnen worden afgelost. De schuldenaar heeft dan nog alleen schuld bij de gemeente. Bij schuldbemiddeling maakt de gemeente afspraken met de schuldeisers over aflossing van de schulden.

Een ander instrument is budgetbeheer. De gemeente of een schuldhulpverlener beheert dan het inkomen en zorgt voor de tijdige betalingen. Dit voorkomt nieuwe schulden of betalingsachterstanden.

Er zijn ook mogelijkheden op het gebied van financiële dienstverlening. Denk aan beschermingsbewind of stabilisatie. Bij beschermingsbewind beheert een bewindvoerder de inkomsten. Hij of zij zorgt voor een tijdige betaling van de vaste lasten. Bij stabilisatie krijgt de schuldenaar ondersteuning bij het stabiel krijgen van de financiële situatie. Dat is het geval als de uitgaven niet hoger zijn dan de inkomsten.

Om te bepalen hoe hoog het maandelijkse aflossingsbedrag kan zijn, wordt eerst het Vrij te Laten Bedrag (VTLB) berekend. Dat is het bedrag dat de schuldenaar minimaal nodig heeft om van te leven.

De schuldenaar heeft een aantal verplichtingen. Bijvoorbeeld de verplichting om alle relevante informatie door te geven. Ook u als gemeente kunt de schuldenaar een aantal verplichtingen opleggen. Zoals: gemaakte afspraken nakomen, geen nieuwe schulden maken en de verplichting om bij de Belastingdienst alle toeslagen en tegemoetkomingen aan te vragen waar hij of zij recht op heeft.

Dienstverlening, vaak als aanvulling op de professionele schuldhulpverlening, vindt in veel gemeenten ook plaats door vrijwilligers. Bijvoorbeeld door Schuldhulpmaatje.

Schuldsanering via het wettelijke traject (de Wsnp)

Lukt het niet om een regeling te treffen met de schuldeisers? Omdat schuldeisers niet willen meewerken of om een andere reden? Dan is de volgende stap: de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). De schuldenaar moet hiervoor een verzoek indienen bij de rechtbank. De gemeente helpt bij het indienen ervan.

Actueel: tips voor behoorlijke schuldhulpverlening

In de praktijk blijkt dat het soms lastig is schuldhulpverlening op een behoorlijke manier uit te voeren. Mensen ervaren knelpunten en drempels in de schuldhulpverlening. Bij de Nationale ombudsman komen hierover klachten binnen. Naar aanleiding van een onderzoek heeft hij 8 tips voor behoorlijke schuldhulpverlening opgesteld.

Actueel: vernieuwende aanpak schulden

Uit onderzoek blijkt dat mensen met schulden van dag tot dag leven en onverstandige beslissingen nemen. Dit maakt het voor hen zo lastig om uit de problemen te komen. Inzichten uit de hersenwetenschap laten zien dat chronische stress door schulden en armoede een aantoonbaar verlammend effect heeft op het probleemoplossend vermogen. Dit heeft geleid tot een nieuwe aanpak Mobility Mentoring®. In Nederland wordt verkend hoe deze inzichten een plek kunnen krijgen in de schuldhulpverlening.

Actueel: breed wettelijk moratorium

Sinds 1 april kunnen gemeenten een breed wettelijk moratorium van een half jaar inzetten bij de gemeentelijke schuldhulpverlening. De gemeente kan via de rechter afdwingen dat schuldeisers een pauze inlassen voor het incasseren van schulden bij een burger. Dit is mogelijk indien de hulpverlening wordt gefrustreerd door de incassoactiviteiten. In die periode van maximaal 6 maanden moet de schuldenaar, schuldhulpverlening en schuldeisers zonder druk goede afspraken maken over het traject van schuldhulpverlening. Het breed moratorium heeft zowel administratieve als financiële consequenties voor gemeenten. Immers, aan het moratorium wordt onder meer de voorwaarde verbonden dat het budget van de schuldenaar wordt beheerd door de gemeentelijke schulphulpverlening.

De rechter zal een verzoek om het breed moratorium pas toekennen als aan allerlei voorwaarden is voldoen. Daarom moeten de nodige afwegingen worden gemaakt voordat tot de gemeente het instrument kan inzetten. Hiervoor heeft Stimulansz een handige checklist gemaakt.

Actueel: vereenvoudiging van de beslagvrije voet

De deurwaarder mag op een deel van het inkomen geen beslag leggen. Dit is de beslagvrije voet. Maar hoe bereken je deze? Nu nog moet de schuldenaar zelf gegevens aanleveren over inkomsten en uitgaven. Maar deze gegevens zijn vrijwel nooit compleet. Bij het verrekeningen van de toeslagen wordt geen rekening gehouden met beslaglegging op loon of uitkering, Daardoor wordt er vaak een te lage beslagvrije voet vastgesteld. Momenteel wordt gewerkt aan herziening van het berekenen van de belastingvrije voet. In de nieuwe situatie levert de schuldenaar zijn gegevens niet meer zelf aan, maar komen deze uit een centrale bron. Ook denkt men aan uitbreiding van het digitaal beslagregister, dat nu alleen voor deurwaarders verplicht is. Het doel is, dat de beslagvrije voet nauwkeuriger kan worden bepaald, waardoor de schuldhulpverlening voor alle partijen beter verloopt. De inwerkingtreding is gepland in 2018. 

Actueel: Beschermingsbewind onder druk

Wordt een inwoner onder bewind gesteld van een bewindvoerder en heeft deze persoon een laag inkomen? Dan moet u als gemeente de kosten voor de bewindvoering betalen. Echter, deze kosten drukken flink op het minimabeleid; ze slokken een groot deel van de bijzondere bestand op. De uitstroom is gering en als gemeente heeft u daar weinig invloed op. Daarom krijgt de bewindvoerder de taak om periodiek te laten zien hoe het gaat met de zelfredzaamheid van de cliënt. Deze maatregel is al van kracht voor dossiers die langer dan 5 jaar lopen. U kunt samen met de bewindvoerders komen tot een goed plan van aanpak.

Gemeenten zijn meer aan het bekijken hoe ze de instroom kunnen beperken en hoe zij inzicht krijgen in de groep die nu valt onder beschermingsbewind. Met als doel om te komen tot meer uitstroom. 

Juridische ondersteuning door Stimulansz

Juridische ondersteuning nodig op in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Algemene wet bestuursrecht (Awb) of Faillissementswet (Fw)? Daarvoor kunt u terecht bij de juridische helpdesk van Stimulansz. Zowel voor praktische als beleidsmatige ondersteuning: van het controleren van beschikkingen tot het goed inregelen van het proces van schuldhulpverlening. Met als doel dat u het juridisch goed regelt, voor uw inwoners en voor u als gemeente.

Lees meer over juridisch advies. 

Informatie en ondersteuning voor gemeenten rond schuldhulpverlening

Stimulansz ondersteunt gemeenten met het pakket Gemeentelijke schuldhulpverlening. Met daarin het Handboek Schulddienstverlening, de minimascan, e-coaching, jaarlijkse actualiteiten of werkveldgerelateerde middagen en één dagdeel klankborden.

Lees meer over het de Juridische kennisbank Inzicht Schuldhulp en over de Benchmark Armoede en schulden.

Trainingen

Het risico op (problematische) schulden is de afgelopen jaren in Nederland sterk toegenomen. En dit geldt in het bijzonder voor mensen die verstandelijk en cognitief op een lager niveau functioneren dan de gemiddelde Nederlander. Toch is de huidige (financiële) ondersteuning veelal niet ingericht op de groep burgers, waardoor zij geen aanspraak kunnen maken op passende ondersteuning of uitvallen tijdens een traject. Wij hebben daarom samen met MEE NL een nieuw trainingsaanbod ontwikkeld voor de aanpak van schulden bij mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB).

Stimulansz biedt ook trainingen die de vakbekwaamheid vergroten.