Het Centraal Planbureau heeft in 2022 geraamd dat de collectieve zorguitgaven tussen 2025 en 2060 zullen toenemen van bijna 11 naar ruim 18 procent van het BBP. In de Volksgezondheid toekomstverkenning 2024 van VWS staat dat de zorguitgaven bijna verdubbelen tussen 2019 en 2050. We weten het allemaal en tegelijkertijd is het buitengewoon taai om hier echt verandering in te brengen.
De paradox
Zoals het nu gaat, is het onhoudbaar. En ja, er wordt ontzettend veel gedaan met het integraal Zorgakkoord, de Citydeal gezonde en duurzame voedselomgeving en ongetwijfeld nog veel andere initiatieven. En ja, dit zijn ontzettend goede initiatieven. En ja, er is meer nodig. De oplossingen worden veelal gezocht in hetzelfde zorgdomein en dat is logisch. Maar het oplopen van zorgkosten is het gevolg van een optelsom van allerlei factoren die in samenhang moeten worden opgepakt om echt effect te sorteren. Ruimte om te bewegen (denk bijvoorbeeld aan veilige fietspaden en wandelroutes), de reële mogelijkheid om gezond te eten (betaalbaar en in de buurt), toegankelijke gezondheidszorg om in een vroeg stadium snel en tegen lage kosten actie te kunnen ondernemen zijn daar onderdeel van. Meedoen is een ander noodzakelijk onderdeel van preventie.
Meedoen is geen hype
Meedoen is niet zomaar een hype of een mooie leus voor in beleid waar je verder niets mee doet. Het is ook geen ideaal voor een utopische samenleving, maar een randvoorwaarde voor een prettige samenleving. Denk aan alle ‘thuiszitters’, ofwel kinderen die naar school zouden moeten, maar dat niet kunnen. Of de mensen die graag willen werken, maar geen plek kunnen vinden waar hun talenten goed tot hun recht komen. De mensen die hun familie niet kunnen bezoeken, of helemaal niemand hebben om naartoe te gaan. Dat leidt bij veel mensen die zonder het te willen aan de kant staan tot hoge kosten in de zin van welbevinden. Het veroorzaakt stress, eenzaamheid en door een gebrek aan netwerk kunnen kleine problemen niet zelf of samen met het netwerk worden opgelost. Problemen kunnen oplopen, zodat ze van klein en makkelijk oplosbaar verworden tot een grote niet te ontwarren knoop.
Kosten of baten?
Meedoen vraagt om investeringen vanuit het sociaal domein om te zorgen dat mensen niet eenzaam aan de kant hoeven te staan. En deze investeringen gaan renderen. Niet nu, maar later. Als mensen een netwerk hebben waar ze aan kunnen kloppen bij kleine vragen. Als ze minder stress hebben, omdat ze zich nuttig voelen voor de maatschappij. Omdat ze naar school gaan net als hun leeftijdsgenoten en van een toekomst kunnen dromen. Het levert op als de stress langdurig lager is en daardoor het risico op (onder meer) hart- en vaatziekte minder wordt en er ruimte is in hun hoofd om aandacht te richten op het hier en nu en op de toekomst. De vraag is niet wat meedoen kost, maar wat het oplevert.
Hoe dan?
Meedoen als ambitie vraagt om een gemeentebrede aanpak waarbij verschillende afdelingen een rol spelen in het realiseren. Vanuit bestuur kan een stevige ambitie worden neergezet met heldere doelen en kaders waarbinnen die doelen gerealiseerd moeten worden. Daarbij is de uitdaging om niet alles zelf te regelen en te organiseren, maar ook goed te kijken naar wat er al is in de samenleving en wat er aanvullend nog nodig is om die doelen te bereiken. Met andere woorden, investeer in de sociale basis. Het vraagt om keuzes, want er ligt veel op het bord van de gemeente en niet alles kan tegelijk. Dit is echter hard nodig om de zorg toekomstbestendig en voor iedereen toegankelijk te houden.
Kortom
Meedoen is daarmee niet het verhaal van de zachte eitjes van het sociaal domein. Het is de noodzakelijke bodem onder een prettige samenleving.
