Het dilemma: maatwerk versus willekeur
Professionals bij gemeenten leveren graag maatwerk. Dat is soms makkelijker gezegd dan gedaan. Als je maatwerk niet methodisch implementeert en uitvoert, ontstaat een vorm van willekeur met alle bijbehorende risico’s. Uiteindelijk leidt dat tot meer wantrouwen tussen overheid en inwoner. En tot aanspraken van mensen die ook iets extra’s willen, ook als dat voor hen geen goede oplossing is.
De Omgekeerde Toets® als integrale werkwijze
De Omgekeerde Toets® van Stimulansz is een integrale, domeinoverstijgende werkwijze, die je op een andere manier laat kijken naar de inwoner en naar de interactie met de inwoner. Je ziet wat iemand echt nodig heeft en kunt naast deze inwoner staan. Samen bedenk je oplossingen die ook op de lange termijn werken. Dit zorgt voor meer werkplezier voor de consulent, en voor meer vertrouwen tussen overheid en inwoner.
Toepasbaar op alle wetten
De toets is toepasbaar binnen het sociaal domein (Participatiewet, Wmo 2015, Wet schuldhulpverlening, Wet inburgering, Jeugdwet) én daarbuiten, bijvoorbeeld bij de Onderwijswet en Omgevingswet.
Hoe werkt de Omgekeerde Toets®?
Verrassend eenvoudig! Je kijkt eerst naar het effect dat je samen met de inwoner wilt bereiken. En of dat past binnen de grondwaarden van de diverse wetten. Pas als dit helder is, volgt de juridische toets. Zo is maatwerk mogelijk zonder dat het leidt tot willekeur. Dit maakt het ook makkelijker om integraal te werken: de grondwaarden van de wetten zijn immers gelijk. Bovendien is het maatwerk toetsbaar in bezwaar en beroep en voor de accountant. En volledig in lijn met de bedoeling van de wetgever.
Naar het gewenste effect in 4 stappen:
Start: Wie is deze inwoner?
Voordat je naar stap 1 gaat, breng je eerst de situatie van de inwoner in kaart. Wie is deze persoon? Hoe ziet iemands leven eruit en welk netwerk heeft diegene? En wat is er precies aan de hand? Dit voorkomt dat je in het proces te snel en te gemakkelijk uitkomt bij wat de inwoner vraagt. Zoals een scootmobiel, terwijl de inwoner eigenlijk een ander probleem wil oplossen, eenzaamheid bijvoorbeeld.
Stap 1: Welk effect willen we bereiken?
De eerste vraag die je jezelf stelt is: welk effect wil de inwoner samen met mij bereiken? Maak daarbij onderscheid tussen het middel en het doel. In deze eerste stap is uitsluitend het doel relevant, het middel om dat doel te bereiken volgt later.
Stap 2: Valt dit effect onder de grondwaarden?
Tweede vraag: valt het beoogde effect onder de grondwaarden van de verschillende wetten? Met ‘grondwaarde’ bedoelen we de reden dat de wet is geschreven. De artikelen uit die wet zijn de instrumenten waarmee dat doel kan worden bereikt. Ze zijn dus geen doel op zich. De grondwaarden zijn: (klik op de menukaart voor groot)
Stap 3: Afweging
Nu duidelijk is welk effect nodig is en of dat past bij de grondwaarden van de wet, weeg je de mogelijke oplossingen tegen elkaar af en kies je een aanpak.
Bij deze stap stellen we de vraag: wat is het effect van het voorgenomen besluit? Houd in ieder geval rekening met de:
- effecten op korte en lange termijn voor de inwoner, diens gezin en omgeving;
- mogelijkheden en vaardigheden van de inwoner;
- financiële gevolgen van het voorgenomen besluit, zowel voor de inwoner als voor de gemeente;
- leidende werkprincipes van je gemeente;
- eigen overtuigingen bij het maken van de afweging en welke rol die spelen.
Stap 4: Besluit
Nu weten we welk effect iemand wil bereiken, of dat past bij de grondwaarden van de wet en wat de gevolgen van het gewenste effect in volle breedte zijn. Bij de laatste stap gieten we het voorgenomen besluit in een formeel besluit op basis van wet- en regelgeving en lokaal beleid.
Van Omgekeerde Toets® naar Omgekeerde Organisatie
Gemeenten werken in de praktijk op verschillende manieren met de Omgekeerde Toets®. Sommige gemeenten hebben een team met mensen die maatwerkcasussen aan de hand van de Omgekeerde Toets® oplossen. Andere gemeenten hebben hun beleid en verordeningen vanuit dit gedachtegoed geschreven, en dit in alle werkprocessen doorgevoerd. Door steeds de vraag centraal te stellen welk effect je wilt bereiken en wat daarvoor nodig is, ga je gezamenlijk voor hetzelfde doel. Wij begeleiden je bij de implementatie.
Wil jij hiermee aan de slag? Op basis van jouw doelen stellen we samen een plan op. Dit kan bestaan uit een inspiratiebijeenkomst, opleiding en training of een audit maatwerk.
Vragen of advies nodig?
Laurens Bouw helpt je graag verder.
Ook aan de slag met de Omgekeerde Toets®?
Als gemeente wil je het goede doen. Wat je nodig hebt, is een methode die maatwerk zonder willekeur garandeert. Dus waarom niet meteen kiezen voor de originele methode: De Omgekeerde Toets®? Deze aanpak brengt je wél naar het gewenste effect.