De makkelijkste preventie in het sociaal domein: gezonde voeding

Depressieve klachten, een probleem van ons allemaal

In mijn onderzoek heb ik vooral naar depressieve klachten gekeken, maar mentale gezondheid is meer dan dat. In Nederland alleen al zien we een toename van het aantal mensen met depressieve klachten van 5,1% in 2009 naar 9,3% in 2022 [1]. Dat is een groot probleem, in de eerste plaats voor de mensen zelf omdat het direct invloed heeft op hun welbevinden. Depressieve klachten kunnen leiden tot emotionele en lichamelijke problemen zoals hart- en vaatziekten, kanker, diabetes en luchtwegaandoeningen [2]. Naast het feit dat dit de mensen die het betreft het hardst raakt, speelt ook een ander vraagstuk. De zorg barst uit zijn voegen en dreigt met de dubbele vergrijzing onbetaalbaar en niet-leverbaar te worden (te weinig personeel). In Nederland waren de zorguitgaven aan depressieve stoornissen in 2019 ruim 1 miljard euro [3] en het aantal mensen met klachten neemt alleen maar toe!

Preventieve groente

Tijd voor preventie dus! Een gezond voedingspatroon kan het risico op depressieve klachten verminderen. Hoe komt dat? Er zijn verschillende oorzaken van depressie, bijvoorbeeld een ernstige gebeurtenis waar iemand moeilijk mee om kan gaan. Maar er kan ook een biologische oorzaak zijn, bijvoorbeeld de afbraak van neurotransmitters als noradrenaline, dopamine en serotonine (en neurotransmitters hebben een relatie met minder depressieve klachten) en ontstekingsmechanismen (meer ontstekingen heeft een relatie met meer depressieve klachten). Dat is allemaal heel technisch en op deze plek minder interessant, de vraag is vooral, wat kun je hiertegen doen? De hersenen verbruiken bij benadering 20% van de aanwezige energievoorraad van het lichaam. Je kunt je dus voorstellen dat de juiste voedingsstoffen (= energie) helpen om je brein gezond te houden. En daarmee ook je mentale gezondheid [4]. Wat zijn dan de juiste voedingsstoffen? Het Mediterraanse voedingspatroon komt er in onderzoeken steeds goed uit als het gaat om de relatie met voeding en depressieve klachten. Als het gaat om groente lijken met name gele, oranje, rode en donkergroene bladgroente een positieve relatie te hebben met depressieve klachten (iemand die meer groente eet heeft vaak minder depressieve klachten). En ja, het werkt 2 kanten op. Mensen die onvoldoende groente en fruit eten hebben vaker depressieve klachten en mensen met depressieve klachten hebben vaker een eetpatroon waarbij ze te weinig gezonde en te veel ongezonde voedingsstoffen binnenkrijgen met een vicieuze cirkel tot gevolg.

Waar te beginnen?

Gezonde voeding helpt dus, waar beginnen we? Het eerste advies ziet vooral op landelijk beleid. Groente en fruit, noten, olijfolie en vis zijn gezond maar behoorlijk duur. Ultrabewerkt voedsel als diepvriespizza, koek, snoep of bijvoorbeeld gezoete ontbijtgranen, is veel goedkoper. En dat is zonde. Nu is de suikertax ingevoerd om ongezond eten duurder te maken en worden er stickers geplakt op producten om de nutriscore aan te geven. Maar gezond en vers eten blijft prijzig, dus een financiële prikkel om dat goedkoper te krijgen kan helpen. Maandelijks gesubsidieerde groente- en fruitsoorten passend bij het seizoen bijvoorbeeld?

Een tweede advies ziet op gewenning. Misschien is het tijd om toch ook in Nederland af te stappen van het zelf meegebrachte bammetje en de liga in de schoolpauze. En dan op naar een gezonde lunch op school en op het werk, bij voorkeur belastingvrij. Jong geleerd is oud gedaan. Daar kun je als gemeente in de eigen kantine mee beginnen, en je kunt initiatieven op dit gebied subsidiëren (een voorbeeld daarvan is Tommy Tomato, die helaas faillissement heeft aangevraagd).

In de derde plaats is het een kwestie van normeren. Dus in plaats van reclame voor fast food, sportdrank etc. liever reclame voor lekkere en gezonde gerechten (mooie rubriek voor in de lokale krant). Dat is pas echt, wat je noemt, fitfluencen.  

Natuurlijk is dit maar een klein stukje van de puzzel om de zorgkosten en de personele problemen te verminderen, maar wel een constructief stukje. Dus waar wachten we op?