De deskundige overheid

Het rapport ‘De deskundige overheid’ [1] van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid verscheen medio 2025 en heeft nog niets van zijn actualiteit verloren. De conclusie van de WRR is dat de deskundigheid van de ambtenaren vanouds goed ontwikkeld is, maar inmiddels belangrijke tekorten en kwetsbaarheden kent. Hiermee doe ik het rapport natuurlijk ernstig tekort, maar dit is wel een belangrijke constatering. Door vergrijzing stromen ervaren medewerkers uit. Tegelijkertijd is het moeilijk om nieuwe medewerkers te vinden en voor langere tijd te behouden. Hierdoor is er een groter risico op het verdwijnen van deskundigheid.
Verordening als middel om doelen te bereiken

Over welke deskundigheid gaat het?

Het gaat hier over vier vormen van deskundigheid die allemaal nodig zijn om het werkveld te overzien en het werk goed uit te voeren. In de eerste plaats gaat het om vakdeskundigheid, dat wil zeggen kennis die nodig is om een specifieke functie goed uit te oefenen. Daar speelt concreet de vraag of je bijvoorbeeld weet hoe je begeleiding indiceert en of je bitcoins tot iemands inkomen of vermogen rekent. In de tweede plaats gaat het om velddeskundigheid, ofwel kennis van het beleidsveld. De geschiedenis, recente ontwikkelingen en toekomstperspectieven, het krachtenveld van stakeholders en de praktijk van betrokken professionals en burgers. Toen de bestuurlijke boete opnieuw werd ingevoerd, was het bijvoorbeeld heel zinvol om nog eens goed in de stukken te duiken die geschreven waren rond de afschaffing van de bestuurlijke boete. Waarom was dat? Wat werkte er niet aan deze boete en wat maakt het nu anders? In de derde plaats gaat het om procesdeskundigheid, dat is kennis en kunde om dingen voor elkaar te krijgen. Het is heel leuk om prachtig beleid te schrijven, maar als je niet weet hoe de processen binnen de lokale overheid werken gaat je beleid in de praktijk niets veranderen. Tot slot speelt uitvoeringsdeskundigheid een grote rol. Dat wil zeggen kennis van en vaardigheden voor implementatie.

 

Hoe versterk je dat als gemeente?

Om te beginnen is een goede onboarding heel belangrijk. Natuurlijk heeft het weinig zin om nieuwe collega’s op dag 1 te overstelpen met informatie. Maar onboarding hoeft ook niet allemaal binnen de eerste week te gebeuren. Maak voor nieuwe collega’s een programma voor het eerste jaar, met daarin een grote variatie aan leeractiviteiten. En ja, daar hoort ook de context van het werkveld bij. Hoe ziet de geschiedenis van het werkveld eruit? Wat zijn de belangrijkste lessen die we hebben geleerd? Wat zijn de effecten die we nu willen bereiken? Vakdeskundigheid hoort uiteraard ook bij de onboarding. Start met een basiscursus zodat een nieuwe medewerker met eenvoudige vragen kan beginnen. Regel daarna vervolgtrainingen, afhankelijk van hoe snel iemand het oppikt, zodat iemand steeds lastigere vraagstukken op kan pakken. Naast vakinhoudelijke kennis horen hier ook trainingen in vakinhoudelijke vaardigheden bij. Daarnaast is het heel leerzaam om mee te lopen met verschillende collega’s. Geef de werking en de processen van de gemeente ook een plek in de onboarding. In hoeverre uitvoeringsdeskundigheid een rol speelt hangt af van de functie.

 

Gelukkiger, gezonder en productievere medewerkers

Het goede nieuws? Door mensen zo te laten leren in hun eigen tempo op de werkvloer, zijn ze gelukkiger, gezonder en productiever. Er zijn veel onderzoeken die dat laten zien (onder meer De Vos et al. 2020. Sustainable careers: Towards a conceptual model). Ik hoor het ook terug van kleine gemeenten die medewerkers lang vast weten te houden. Hun gouden tip: investeer in kennis en ontwikkeling, daarmee houd je medewerkers betrokken en gemotiveerd. Oók bij kleine gemeenten waar ze minder verdienen dan bij de grotere buurgemeenten. Dus waar wacht je nog op?

[1] Het rapport De deskundige overheid van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid.

Pagina delen op socials

Meer weten over dit onderwerp?

Mr. Evelien Meester helpt je graag verder.

Nieuwsbrief Sociaal Domein

Binnen 5 minuten op de hoogte van de actuele ontwikkelingen in het sociaal domein? Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief. Met onder andere blogs van experts, interessante whitepapers en toelichting op wet- en regelgeving.

Anderen bekeken ook

De deskundige overheid

Het rapport ‘De deskundige overheid’ [1] van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid verscheen medio 2025 en heeft nog niets van zijn actualiteit verloren. De conclusie van de WRR is dat de deskundigheid van de ambtenaren vanouds goed ontwikkeld is, maar inmiddels belangrijke tekorten en kwetsbaarheden kent. Hiermee doe ik het rapport natuurlijk ernstig tekort, maar dit is wel een belangrijke constatering. Door vergrijzing stromen ervaren medewerkers uit. Tegelijkertijd is het moeilijk om nieuwe medewerkers te vinden en voor langere tijd te behouden. Hierdoor is er een groter risico op het verdwijnen van deskundigheid.

Toolkit + handreiking: Participatiewet in balans

Niet de regels, maar de mens centraal. Menselijke maat, vertrouwen en eenvoud, dat zijn de uitgangspunten van het wetsvoorstel Participatiewet in balans. Met 23 wetswijzigingen worden concrete stappen gezet om de door uitkeringsgerechtigden én uitvoerenden ervaren hardheden weg te nemen, de rechtszekerheid van uitkeringsgerechtigden te vergroten en de professionals voldoende ruimte te geven om hen daarbij te helpen.

Betere schuldhulp? Kijk eerst naar jezelf

Goed beleid begint met begrip voor de mensen om wie het gaat. NVVK-directeur Ruud van den Tillaar wil de kwaliteit van de schuldhulpverlening naar een hoger niveau tillen. Maar hoe maak je beleid voor mensen met schulden als je zelf niet in de spreekkamer zit? Om die afstand te overbruggen, volgden hij en zijn medewerkers een training Praktische psychologie voor de spreekkamer van Stimulansz.