Maatwerk in het kort

Maatwerk in het sociaal domein is het proces van besluitvorming waarbij u komt tot een oplossing op maat voor het individu Als het goed is, past u dit toe op iedere inwoner die met een vraag komt. Dat maatwerk zit ‘m vooral in het proces dat u samen met de klant doorloopt. U past dus nooit een standaardoplossing toe, hoewel het zo kan zijn dat u daarop uitkomt. Doorloopt u het proces goed, met de omgekeerde toets als leidraad, dan is ook de standaardoplossing maatwerk voor de klant.

Omgekeerde toets en maatwerk

De omgekeerde toets werkt heel eenvoudig. Allereerst kijkt u naar het gewenste effect. Wát willen u en de inwoner graag bereiken? In stap 2 bekijkt u of dit past bij de grondwaarden van de wet. Denk aan zelfredzaamheid en een menswaardig bestaan. Stimulansz heeft dat al voor u uitgezocht. Vervolgens onderzoekt u wat het besluit betekent op de langere termijn. Pas in stap 4 volgt de juridische toets: u bekijkt hoe het besluit past in de wetgeving. Zo komt u tot een maatwerkoplossing zonder willekeur. Waarom? Omdat deze uitgaat van de individuele vraag en het gewenste effect. Consulenten komen met de omgekeerde toets altijd binnen de wetgeving tot goed maatwerk: van Wmo tot schuldhulpverlening.

Uitdagingen bij het implementeren van maatwerk

Maatwerk in het sociaal domein lijkt zo logisch. Want natuurlijk luistert u naar de vraag van inwoner. En u zoekt samen naar de beste oplossing. Alleen, als professional heeft u te maken met wetgeving waarin vrij duidelijk lijkt te zijn voorgeschreven wat wel en niet mag. Toch mag u als professional een regel naar eigen inzicht interpreteren. Die ruimte is er. Maar wanneer mag u afwijken van de regels? En dan is er nog het gelijkheidsbeginsel: als de één recht heeft op een bepaalde voorziening, dan moet de ander diezelfde voorziening ook krijgen. Toch? Maar het gelijkheidsbeginsel houdt in: een gelijke behandeling in een gelijke situatie. Dus als u uitgaat van het gewenste effect, dan kan de oplossing er wel eens heel anders uitzien. De oplossing kunt u dan ook prima motiveren.

Wel of geen elektrische fiets voor HBO-student?

Stel: een studerende jongen van 19 jaar vraagt een elektrische fiets aan bij de gemeente om naar zijn HBO-opleiding te kunnen. Vanwege een aandoening heeft deze jongen minder spierkracht in zijn benen. Het openbaar vervoer blijkt geen optie. Als professional kunt u dan denken: als ik deze jongen een elektrische fiets toeken, dan willen straks alle jongeren zo’n fiets van de gemeente. Maar als professional kunt u heel goed uitleggen waarom u deze jongen de fiets toekent. Anders kan hij geen opleiding volgen, waardoor hij minder kansen op de arbeidsmarkt heeft, met alle gevolgen van dien.

Jongere met schulden wel of niet van school halen?

Ander voorbeeld: een schoolgaande jongere (24) heeft schulden. Hij gaat naar schuldhulpverlening. Daar vertellen ze hem dat hij van school moet omdat hij nu geen afloscapaciteit heeft. Maar omdat hij geen startkwalificatie heeft, vindt hij geen werk. Deze jongere meldt zich dus voor een bijstandsuitkering. Volgens de bijstandsuitkering moet de jongere naar school omdat hij leerbaar is. Kortom: botsende regels. Kijk je, op basis van de omgekeerde toets, naar de grondwaarden van beide wetten, dan moeten we ervoor zorgen dat deze jongere op de langere termijn zelfredzaam wordt. Het is verstandig dat hij op school blijft en dat het aflossen van de schulden wordt bevroren.

Ondersteuning door Stimulansz

Het vraagt wel iets van een professional om anders te kijken naar maatwerk in het sociaal domein. Zoals: veel kennis van de wetgeving, om boven de regelgeving te kunnen hangen en om de grondwaarden te snappen. Het vraagt om de juiste handvatten om het proces samen met de inwoner goed te doorlopen. Belangrijk is vooral ook dat de professional zich kan verplaatsen in de situatie van de inwoner. Stimulansz biedt diverse trainingen aan professionals. Zoals natuurlijk de training De omgekeerde toets, de training Armoede ontrafeld (over de gevolgen van armoede) en de training Van vraag naar effect (hoe houdt u het gesprek met uw cliënt?). De online Kennisbank Inzicht Sociaal Domein biedt u alle juridische en praktische informatie die u nodig heeft. En onlangs verscheen het boek ‘Maatwerk in het sociaal domein’ van mr. Evelien Meester.

Het boek: ‘Maatwerk in het sociaal domein’

‘Maatwerk in het sociaal domein’ is hét handboek voor omgekeerd werken, denken en doen. Het boek biedt professionals in het sociaal domein concrete handvatten voor het toepassen van maatwerk met de omgekeerde toets. Het gaat in op de theorie van de omgekeerde toets, ontwikkeld door Evelien Meester. Het geeft antwoord op prangende vragen uit de praktijk. En biedt verdiepende kennis en inzicht voor het toepassen van de methodiek. Het boek maakt duidelijk waarom maatwerk in de Wmo, de Jeugdzorg, de Participatiewet en de Wet schuldhulpverlening een proces is dat u op elke vraag moet toepassen, zelfs als u uitkomt op een standaardoplossing. En waarom kennis van wet- en regelgeving niet voldoende is.

Ontdek hoe u uw cliënten nog beter kunt ondersteunen

Bestel het boek vandaag nog en ontdek hoe u uw cliënten nog beter kan ondersteunen.

Reviews over Maatwerk in het sociaal domein:

Evelien Meester heeft een toegankelijk boek geschreven over maatwerk. Ze beschrijft hoe maatwerk, in plaats van een ‘afwijking’ op geldende regels, als ‘normaal’ binnen de geldende regelgeving vorm kan krijgen. Met als resultaat een individuele beoordeling van de situatie van burgers binnen de grenzen van rechtmatigheid en rechtsgelijkheid. Dit boek moet iedere professional in het sociale domein lezen.

André Hoogendoorn, juridisch adviseur sociaal domein

Maatwerkambassadeurs roepen altijd op tot lef. Evelien doet dat ook, maar geeft daarbij een stevige juridische onderbouwing. Dat geeft professionals de nodige rugdekking en vertrouwen. Dit boek nodigt uit om aan de slag te gaan en zelf te ontdekken hoe je je werk leuker en effectiever maakt.

Martijn Schut, zelfstandig adviseur armoede en schulden

Bij het trainen van (aankomende) professionals in het sociaal domein merk ik dat de Omgekeerde Toets als een waardevolle verrijking van het werk gezien wordt, maar dat het best een puzzel kan zijn hoe je dit vervolgens in de praktijk doet. Dit boek komt als geroepen omdat het professionals heldere bouwstenen geeft om vanuit de bedoeling van de wetten in het sociaal domein te gaan handelen. Door de gebruikte bestaande casuïstiek groeit het inzicht en het vertrouwen dat het echt kan.

Ellen de Bruin, manager bij de Academie Social Studies, NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden

Mooi boek! Prettig leesbaar, herkenbare voorbeelden en handige opdrachten en reflectiemomenten! Het boek is voor elke laag in de uitvoering goed te lezen en de methode daardoor nog beter te implementeren en uit te voeren. Waarom was dit boek er niet toen ik als klantmanager begon?’ Het laat je nadenken over de beslissing die je neemt en het effect daarvan.

Nora Kasmi, beleidsadviseur sociaal domein

Evelien Meester zet je aan het denken over het werken in het sociaal domein aan de hand van de omgekeerde toets. Als deze abstract voor je is, dan wordt het na het lezen van dit boek goed toepasbaar in je dagelijkse praktijk. Evelien neemt je aan de hand van heldere voorbeelden mee langs alle stappen van de omgekeerde toets, waardoor, of je nou (klant)manager, inkomensconsulent of schuldhulpverlener bent, het tot leven komt voor de hele organisatie.

Jasmijn Lee Sack Fong, klantmanager werk

Sinds de invoering van de Algemene bijstandswet in 1965 is het recht op bijstand aan steeds meer voorwaarden onderworpen. Hierdoor zou je bijna vergeten dat met de bijstandswetgeving invulling wordt gegeven aan het grondrecht op bijstand zoals die is neergelegd in art. 20 lid 3 van de grondwet. De omgekeerde toets ontwikkeld door Evelien Meester, maakt de uitvoerder bewust van deze belangrijke grondslag van de bijstandswetgeving. En dat is nodig, juist omdat niet alleen de regelgeving, maar ook de maatschappij een stuk complexer is geworden. De omgekeerde toets helpt de ambtenaar om in deze maatschappij beslissingen te blijven nemen die het grondrecht op bijstand tot uitgangspunt nemen en tegelijkertijd in overeenstemming zijn met de randvoorwaarden, neergelegd in de Participatiewet. Evelien Meester weet daarmee als geen ander een brug tussen uitvoeringspraktijk en regels.

Anja Eleveld, VU University

Vragen? Stel ze gerust!

Mr. Evelien Meester

Teammanager Innovatie en Strategie. ‘Omdenker’ van het sociaal domein.