De aantallen die in de media genoemd werden van mensen die werkloos zouden worden waren ook imponerend. Het CBS heeft laten weten dat er in de periode maart tot eind mei zo’n 200.000 mensen minder aan het werk zijn. En het ergste moet nog komen. Wie zou er niet moedeloos van worden?

Einde van de bestandsdaling

De afgelopen jaren hebben we een voortdurend dalend bestand gezien van mensen die een beroep deden op een bijstandsuitkering. In februari 2020, net voor de corona-uitbraak, telden we 350.000 uitkeringen van mensen tot de AOW-leeftijd. Twee jaar eerder, in februari 2018, waren dat er nog 388.750. Een kleine 40.000 uitkeringen meer dus. Belangrijkste reden van de daling was het teruglopen van de nieuwe instroom. De goede economie bood veel mensen kans op werk. Gemeenten hielden zich steeds meer bezig met de vraag hoe we ook de mensen met een slechtere arbeidsmarktpositie aan het werk konden helpen. Hierbij werd onder andere gebruikgemaakt van de mogelijkheden die de Wet Banenafspraak biedt.

Wet Banenafspraak knarst

Tussen begin 2018 en 2020 groeide het aantal banen met 20.000 en het aantal werkzame personen met ongeveer 17.000. Maar het aantal banen dat geteld werd bij de Wet Banenafspraak daalde in het eerste kwartaal dit jaar met 3.000 en het aantal werkzame personen met 1.500. Deze daling werd vooral veroorzaakt door het beëindigen van uitzend- en detacheringscontracten. Juist afgelopen maand liet de nieuwe staatssecretaris van SZW, Bas van ’t Wout, in de beantwoording van Kamervragen weten nog geen reden te zien tot extra actie. Hij verwees onder meer naar beleidswijzigingen in het kader van het Wetsvoorstel Breed offensief die al in gang gezet zijn. Dit wetsvoorstel regelt een aantal vereenvoudigingen in het hele proces rondom het verstrekken van loonkostensubsidies. Hierdoor zal het voor werkgevers makkelijker worden mensen uit de doelgroep van de Wet Banenafspraak aan te nemen. Maar veel van die wijzigingen gaan pas in 2021 in en de vraag dient zich aan of dit niet veel te laat is om nader onheil te voorkomen.

Arbeidsmarkt nog steeds veel dynamiek

De kansen op de arbeidsmarkt zijn misschien minder geworden, maar er is nog steeds veel dynamiek. Het CBS rapporteert over het eerste kwartaal van 2020 dat 98.000 mensen uit de werkloze beroepsbevolking werk hebben gevonden. Daarnaast zijn 215.000 mensen toegetreden tot de beroepsbevolking en direct aan het werk gegaan. In de Benchmark Werk en inkomen van Divosa, Stimulansz en BMC Onderzoek zien we de uitstroom in de periode februari tot en met mei 2020 dalen van 2,5 tot 1,6% van het bestand, maar in juni krabbelt dit percentage weer op tot 1,9%. Ook zien we de uitstroom naar werk tussen april en juni met 6% stijgen. Uitstroom naar werk maakt maar ongeveer 1/3 deel uit van de volledige uitstroom uit de bijstand. Kortom, de situatie is moeilijk maar biedt ook mogelijkheden. UWV publiceert nu vaker sectorale cijfers waaruit blijkt waar de overschotten en tekorten optreden. Informatie die we kunnen benutten om zoveel mogelijk te sturen op de mogelijkheden die er zijn.

Leren van Limburg?

Het researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht heeft onderzoek gedaan naar de uitkeringsgerechtigden in alle Limburgse gemeenten. Hoewel Limburg specifieke kenmerken heeft, denk ik dat een aantal bevindingen ook zeer waardevol kan zijn voor de rest van het land.

Aan de hand van 5 aspecten heeft het ROA gekeken hoe kansrijk of kansarm mensen zijn die een uitkering ontvangen. Zo keken ze naar gezondheid, financiën, opleiding, migratieachtergrond en de gezinssituatie. Gezondheidsproblemen komen veel vaker voor bij mensen in de bijstand in vergelijking met de WW en maakt mensen kansarm. In alle Limburgse gemeenten hebben tussen de 62 en 79% van de mensen in de bijstand financiële problemen. Bevindingen die laten zien dat de gemeenten een grote verantwoordelijkheid hebben om deze groep bij de samenleving te houden.

De coronacrisis stelt iedereen voor grote uitdagingen. De verantwoordelijkheid van gemeenten voor mensen die het op eigen kracht niet redden is groot. In de voorliggende jaren hebben we gezien dat, mede gedreven door de financiële prikkels van de bijstandsfinanciering, lang de keuze is gemaakt voor mensen die relatief snel naar de arbeidsmarkt toe te leiden waren. Mede hierdoor is het aandeel mensen dat langer dan 5 jaar een beroep doet op bijstand gestegen tot boven de 40% van het totale bestand.

Vergelijkbare keuzes zouden voor een grote groep nu desastreus uitpakken en voor gemeenten op de lange termijn ook een zware financiële druk betekenen. Investeren, juist nu het moeilijk is, zou straks wel eens de beste keuze kunnen blijken. Natuurlijk is het Rijk daarbij hard nodig om de middelen ter beschikking te stellen. Maar ook op lokaal niveau valt er veel te kiezen. En dat draait niet alleen om geld, maar veelal ook om samenwerking. Betrek uw maatschappelijke partners om mensen te activeren. Anticipeer vast op de Wet op het passend aanbod die in juli 2021 van kracht wordt en schakel uw leerwerkbedrijven in bij het opleiden van mensen. En zorg dat u juist de meest kwetsbare doelgroep in beeld houdt door de schuldhulpverlening en de activering met elkaar te verbinden.

Wilt u meer inzicht in de Participatiewet?

Dat kan met onze kennisbank Inzicht Sociaal Domein

Geselecteerd op basis van dit onderwerp

Deel deze pagina