Dat kan op twee manieren: in natura of in de vorm van een pgb. Met een pgb kun je de voorziening zelf inkopen. En om ervoor te zorgen dat dat allemaal rechtmatig gebeurt, is de verantwoording in het leven geroepen. Draagt verantwoording afleggen ertoe bij dat de cliënt krijgt waar de voorziening  voor was bedoeld, namelijk het beter kunnen participeren in de samenleving en het langer of opnieuw op eigen benen kunnen staan?

Verantwoording en pgb kent twee kanten: horizontale verantwoording en verticale verantwoording. Dat maakt het allemaal best ingewikkeld. Gevolg van die ingewikkeldheid is dat de cliënt vaak de dupe is: krijgt hij wel waar hij recht op heeft?

Horizontale verantwoording van het gemeentebestuur naar de burgers

De betekenis van horizontale verantwoording is toegenomen. Publieke organisaties zijn steeds meer bereid om met belanghebbenden (stakeholders) en het grote publiek te communiceren over kwaliteit en prestaties. Maar dat is best nog wel lastig, omdat hieraan twee kanten zitten: het gaat in de zorg over veel geld waardoor gemeenten hun best doen om door middel van onderzoeken vast te stellen dat de kwaliteit en de prestaties van de hulpverlening op orde zijn. In de praktijk zien wij vaak dat de niet-mondige oudere hulpbehoevende burgers tekort worden gedaan. Zij worden te snel en zonder degelijk onderzoek de deur gewezen waardoor zij niet ontvangen waar zij recht op hebben. Ook het omgekeerde komt voor: de cliënt of diens gemachtigde buurvrouw of zorgverlener die erop uit is om veel meer pgb aan te vragen dan noodzakelijk is. Gemeenten vragen bijna nooit een medische verklaring. Dat werkt fraude en misbruik in de hand.

Verticale verantwoording van de burger naar de gemeente

Dat kan gaan van de burger naar de gemeente als het gaat over het pgb.  Voor de burger die gebruikmaakt van een pgb geldt dat hij verantwoording moet afleggen over de besteding van dat geld. En er moet een contract met de zorgverlener aanwezig zijn. De SVB controleert of dat contract voldoet aan de eisen. Anders krijgt de burger niet uitbetaald. Maar er komt meer bij kijken.

Verticale verantwoording van de gemeentelijke uitgaven aan de gemeenteraad

In het kader van de jaarrekening controleert de accountant de uitgaven van de gemeenten. Daartoe behoren ook de uitgaven van het pgb, betaald door de SVB. De  SVB deed in de afgelopen jaren haar huiswerk niet zo goed. Hierdoor hebben veel gemeentebesturen geen goedgekeurde accountantsverklaring gekregen. In 2015 komt voor de Wmo de verantwoording uit op een rechtmatigheid van ruim 85%, voor de Jeugdwet is dat percentage ruim 60. Een rechtmatige betaling is voor de SVB een betaling waarbij alle benodigde documenten aan alle formele eisen voldoen. Dat zegt dus nog niets over de vraag of noodzaak tot het verstrekken van een pgb juist is vastgesteld.

Ook gemeenten hebben hun huiswerk niet altijd goed gedaan. Wanneer bij de indicatie de noodzaak tot het regelen van een voorziening niet vaststaat, had de aanvraag moeten worden afgewezen. Het is voorgekomen dat een onprofessionele indicatie geleid heeft tot een toekenningsbesluit waardoor er te veel of zelfs ten onrechte pgb wordt toegekend. Daarvan is sowieso sprake wanneer niet kan worden aangetoond of aan het woonplaatsbeginsel is voldaan. Maar er moet ook worden aangetoond dat de zorg of dienst die noodzakelijk was, ook daadwerkelijk is ingezet, is geleverd. Wanneer de zorg of dienst niet of minder of door minder deskundige mensen is geleverd, houdt de pgb-houder geld over. En dat is onrechtmatig.

Maar het omgekeerde is ook mogelijk. Er kan ook ten onrechte geen of te weinig pgb zijn toegekend. En dat laatste is onder de druk van bezuinigingen bij gemeenten niet ondenkbaar. Ook dat is onrechtmatig. En die bedragen mogen niet worden gesaldeerd: het zijn absolute bedragen. Ze moeten bij elkaar worden opgeteld!

Hulpvragers brutaal of de dupe

De ingewikkeldheid van de verantwoording en de langslepende decentralisaties in het kader van de Wmo en Jeugdwet brengen de doelstelling in gevaar. Waar was het ook alweer allemaal om begonnen? Doel van de Wmo 2015 en de Jeugdwet is de zelfredzaamheid te bevorderen en het vermogen om zelf te werken aan de probleemoplossing te stimuleren. De gemeentebesturen hebben hierop prachtige stukken beleid geformuleerd.

Maar de harde werkelijkheid is dat veel burgers zich tekort gedaan voelen. Ze zijn tussen wal en schip terechtgekomen en hebben niet de noodzakelijke zorg of hulp gekregen. Zorgvragers klagen niet snel. Soms kan er zelfs niet geklaagd worden, want de beschikking is in sommige gemeenten afgeschaft.

Zowel in de Wmo 2015 als in de Jeugdwet staat dat alleen een pgb mag worden verstrekt wanneer de betrokkene in staat is om het pgb te beheren. Wanneer dat niet zorgvuldig is getoetst en toch een pgb is toegekend, is de verleiding wel erg groot voor zorginstanties of ‘aardige buurvrouwen’ om het pgb voor een deel in de eigen zak te laten glijden. Wie is dan de fraudeur? En wie wordt dan tekort gedaan: degene die om hulp heeft gevraagd!

Conclusie

Ingewikkelde verantwoordingsregels werkt slechte kwaliteit van de uitvoering en fraude in de hand. Dit kan tot gevolg hebben dat de voorgenomen beleidsdoelen niet worden gehaald. De zelfredzaamheid van de hulpvragende burgers wordt daar niet beter van. En in sommige gevallen zijn anderen dan bedoeld er wel beter van geworden. En de gemeente zit met een niet goedkeurende accountantsverklaring in haar maag.

Zoekt u de laatste kennis en inzichten over de Wmo?

Geselecteerd op basis van dit onderwerp

Deel deze pagina